اعتیاد؛ زخم چرکین شهر تهران

سارا رها در گفتگو با خبرنگار گروه جامعه پایگاه خبری تحلییل «تهران پرس»، معضل اعتیاد را یکی از جدی‌ترین چالش‌های اجتماعی امروز دانست و گفت: ریشه‌های اعتیاد بسیار عمیق و چندوجهی است. نمی‌توان تنها یک عامل را مقصر دانست. در درجه اول، عوامل فردی مطرح هستند؛ عواملی مانند پایین بودن اعتماد به نفس، اضطراب، افسردگی، سابقه اختلالات روانی، و همچنین نداشتن مهارت‌های لازم برای مقابله با فشار‌های زندگی. اما این عوامل به تنهایی کافی نیستند. عوامل خانوادگی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند. او اظهارداشت: خانواده‌هایی که دچار فروپاشی عاطفی هستند، شاهد خشونت، بی‌توجهی، یا اعتیاد یکی از اعضا باشند، بستر مناسبی برای گرایش افراد به خصوص جوانان به سمت مواد مخدر فراهم می‌کنند.

او یادآور شد: عوامل اجتماعی و اقتصادی نیز بسیار تاثیرگذارند. بیکاری، فقر، نابرابری‌های اقتصادی، احساس سرخوردگی و ناامیدی، دسترسی آسان به مواد مخدر، و حتی هنجارشکنی در برخی گروه‌های اجتماعی، همگی می‌توانند افراد را به سمت اعتیاد سوق دهند. گاهی فشار‌های اجتماعی برای پذیرفته شدن در یک گروه خاص، یا کنجکاوی‌های ناشی از ناآگاهی، افراد را در دام اعتیاد گرفتار می‌کند. 

رها ادامه داد: نباید از نقش عوامل فرهنگی غافل شد؛ مثلاً کمبود برنامه‌های فرهنگی و تفریحی سالم و جذاب برای جوانان، یا ترویج برخی نگرش‌های نادرست در جامعه که مصرف مواد را به نوعی «تجربه» یا «شجاعت» تلقی می‌کنند.

وی افزود: رویکرد فعلی در ایران عمدتاً بر جنبه‌های قهری و انتظامی تمرکز داشته است. اگرچه برخورد با باند‌های قاچاق و جمع‌آوری معتادان متجاهر ضروری است، اما این رویکرد به تنهایی کافی نیست و بسیاری از اوقات، معضل را به زیر زمین هدایت می‌کند. راهکار موفق باید جامع، چندبعدی و انسانی باشد. یعنی هم به پیشگیری، هم درمان، و هم بازپروری و بازگشت معتادان به جامعه توجه کند.

کارشناس مسائل اجتماعی ادامه داد: در حوزه پیشگیری، باید روی آموزش مهارت‌های زندگی از سنین پایین، تقویت بنیان خانواده، ایجاد فرصت‌های شغلی و تفریحی سالم، و مقابله با عوامل جامعه‌پسند کننده اعتیاد کار کرد. در حوزه درمان، باید مراکز درمانی مجهز و تخصصی در دسترس عموم قرار گیرند و از روش‌های علمی و مبتنی بر شواهد استفاده شود. حمایت‌های روانی و مشاوره‌ای در کنار درمان دارویی بسیار حائز اهمیت است.

وی افزود: مهمترین بخش که غالباً نادیده گرفته می‌شود، بازپروری و بازگشت به جامعه است. فردی که دوره درمان را طی کرده، همچنان با انگ اجتماعی، مشکلات شغلی، و ترس از بازگشت به گذشته دست و پنجه نرم می‌کند. دولت و جامعه باید با ارائه تسهیلات شغلی، حمایت‌های روانی مستمر، و ایجاد فضایی پذیرنده، به این افراد کمک کنند تا دوباره بتوانند عضوی موثر در جامعه باشند. انگ‌زنی و طرد کردن این افراد، آنها را به سمت انزوا و در نهایت بازگشت به اعتیاد سوق می‌دهد.

او در پاسخ به سئوالی مبنی بر اینکه «به نظر شما، جامعه تا چه حد در قبال معضل اعتیاد مسئولیت دارد؟» گفت: مسئولیت جامعه بسیار بالاست. اعتیاد فقط مشکل فرد معتاد یا خانواده او نیست؛ این یک بیماری اجتماعی است. جامعه باید با تغییر نگرش خود نسبت به معتادان، از یک دیدگاه صرفاً قضایی و مجرمانه به سمت دیدگاهی انسانی و درمانی حرکت کند. لازم است که آگاهی عمومی در مورد اعتیاد افزایش یابد و مردم بدانند که معتاد، بیمار است و نیاز به کمک دارد، نه قضاوت و طرد. سازمان‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها، و مدارس می‌توانند نقش مهمی در این تغییر نگرش و افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی ایفا کنند. بدون همراهی و همدلی جامعه، هیچ استراتژی درمانی و پیشگیرانه‌ای به طور کامل موفق نخواهد بود.

انتهای خبر//ح. ع