صنعت مس؛ شریان پنهان توسعه اقتصادی
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ روز صنعت مس فرصتی است برای بازخوانی جایگاه فلزی که شاید کمتر از نفت و گاز درباره آن سخن گفته می‌شود، اما نقش آن در اقتصاد جهانی و آینده توسعه، به‌مراتب راهبردی‌تر و ماندگارتر است. مس امروز نه‌تنها ماده اولیه بسیاری از صنایع، بلکه یکی از ارکان اصلی گذار جهان به سمت انرژی‌های پاک، فناوری‌های نوین و شهر‌های هوشمند به شمار می‌رود.
در جهانی که حرکت به سمت خودرو‌های برقی، شبکه‌های هوشمند برق، انرژی خورشیدی و بادی شتاب گرفته، مس به فلزی غیرقابل جایگزین تبدیل شده است. هر خودروی برقی چند برابر یک خودروی معمولی مس مصرف می‌کند و هر مزرعه خورشیدی یا بادی، به شبکه‌ای گسترده از کابل‌ها و تجهیزات مسی نیاز دارد. همین واقعیت باعث شده که بسیاری از اقتصاددانان، قرن بیست‌ویکم را «عصر مس» بنامند.
جایگاه ایران در نقشه جهانی مس
ایران با برخورداری از ذخایر قابل‌توجه مس، به‌ویژه در کمربند مسی کرمان و آذربایجان، از ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از بازیگران مهم منطقه‌ای و حتی جهانی برخوردار است. مجتمع‌های مس سرچشمه، میدوک و سونگون طی دهه‌های گذشته، نقش اساسی در شکل‌گیری صنعت مس کشور ایفا کرده‌اند و علاوه بر ارزآوری، موجب توسعه زیرساخت‌ها و اشتغال در مناطق کمتر برخوردار شده‌اند.
به گفته کارشناسان، صنعت مس یکی از معدود حوزه‌هایی است که توانسته هم‌زمان سه هدف کلان کشور یعنی توسعه صنعتی، اشتغال‌زایی و صادرات غیرنفتی را پوشش دهد.
«محمدرضا قاسمی» کارشناس اقتصاد معدن در این باره می‌گوید:«اگرچه ایران از نظر حجم ذخایر جزو کشور‌های مهم محسوب می‌شود، اما جایگاه واقعی ما زمانی تثبیت می‌شود که بتوانیم از خام‌فروشی فاصله بگیریم و در زنجیره ارزش جهانی نقش فعال‌تری ایفا کنیم.»
مس؛ پیشران توسعه صنعتی و فناوری
مس تنها یک فلز معدنی نیست؛ بلکه زیربنای بسیاری از صنایع پیشرفته است. از صنایع برق و الکترونیک گرفته تا مخابرات، ساختمان، حمل‌ونقل، خودروسازی و تجهیزات پزشکی، همگی وابستگی جدی به این فلز دارند. همین گستردگی کاربرد باعث شده که نوسانات بازار مس، مستقیماً بر شاخص‌های صنعتی کشور‌ها اثر بگذارد.
«علی رضایی» از فعالان باسابقه صنعت مس معتقد است:«سرمایه‌گذاری در صنایع پایین‌دستی مس، یکی از سریع‌ترین مسیر‌ها برای خلق ارزش افزوده است. تولید کابل، تجهیزات برقی، آلیاژ‌ها و محصولات نیمه‌نهایی می‌تواند چندین برابر فروش مواد اولیه سودآوری داشته باشد و اشتغال تخصصی ایجاد کند.»
چالش‌های ساختاری؛ از فناوری تا سرمایه‌گذاری
با وجود ظرفیت‌های بالا، صنعت مس ایران با چالش‌های جدی نیز روبه‌روست. بخشی از تجهیزات و خطوط تولید نیازمند نوسازی است و ورود فناوری‌های نوین، به‌ویژه در حوزه بهره‌وری انرژی و کاهش آلایندگی، هنوز به‌طور کامل محقق نشده است. از سوی دیگر، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری خارجی و نوسانات اقتصادی، روند توسعه پروژه‌های جدید را کند کرده است.
کارشناسان همچنین بر ضرورت تقویت اکتشافات جدید تأکید دارند. بسیاری از ذخایر شناخته‌شده کشور در حال بهره‌برداری‌اند و تداوم تولید، بدون سرمایه‌گذاری هدفمند در اکتشاف، با ریسک مواجه خواهد شد.
محیط‌زیست؛ شرط بقا صنعت مس
یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه در سال‌های اخیر، پیوند صنعت مس با الزامات زیست‌محیطی است. استخراج و فرآوری مس، در صورت نبود مدیریت علمی، می‌تواند منابع آب و خاک را با تهدید مواجه کند. از این رو، توسعه پایدار صنعت مس بدون رعایت استاندارد‌های محیط‌زیستی ممکن نیست.
«سمیه نادری» کارشناس محیط‌زیست در این زمینه می‌گوید:«امروزه در دنیا، معدن‌کاری سبز به یک الزام تبدیل شده است. بازیافت آب، کنترل پسماندها، کاهش آلایندگی و بازسازی معادن پس از بهره‌برداری باید در قلب برنامه‌ریزی‌های صنعت مس قرار گیرد.»
آینده صنعت مس؛ فرصت‌ها و مسیر پیش‌رو
تحلیلگران بر این باورند که آینده صنعت مس ایران به سه عامل کلیدی وابسته است: تکمیل زنجیره ارزش، پیوند با شرکت‌های دانش‌بنیان و سیاست‌گذاری هوشمندانه در بازار جهانی. استفاده از فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی در مدیریت معادن و توسعه محصولات دانش‌بنیان می‌تواند بهره‌وری این صنعت را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.
روز صنعت مس یادآور این واقعیت است که توسعه پایدار اقتصادی، بدون توجه به صنایع مادر ممکن نیست. مس می‌تواند یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد غیرنفتی ایران باشد؛ به شرط آنکه نگاه راهبردی، سرمایه‌گذاری هدفمند و توجه هم‌زمان به محیط‌زیست و منافع اجتماعی در دستور کار قرار گیرد. آینده‌ای که در آن، مس نه‌فقط یک فلز، بلکه موتور محرک توسعه ملی باشد.
انتهای خبر/