بسیج؛ نیروی همیشه حاضر در صحنه
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛بسیج در ایران نامی آشناست؛ نهادی که از دل انقلاب اسلامی بیرون آمد و طی چهار دهه گذشته در عرصه‌های مختلف حضور داشته است. این گزارش نگاهی ساده و قابل‌فهم به تاریخچه، نقش‌ها و چالش‌های امروز بسیج دارد؛ به همراه دیدگاه کارشناسانی که معتقدند این نهاد همچنان یکی از نیروهای اثرگذار جامعه ایران است.
تولد یک نهاد مردمی
فکر تشکیل بسیج به روزهای نخست پس از پیروزی انقلاب بازمی‌گردد. در سال ۱۳۵۸ امام خمینی(ره) فرمان تشکیل «نیروی مقاومت بسیج» را صادر کرد تا مردم در قالب یک تشکل سازمان‌یافته، نقش خود را در امنیت و سازندگی کشور ایفا کنند.چند ماه بعد، با آغاز جنگ تحمیلی، بسیج به سرعت جایگاه حیاتی پیدا کرد؛ جوانانی از شهر و روستا به جبهه‌ها رفتند و نقش تعیین‌کننده‌ای در دفاع از کشور داشتند.
بسیج پس از جنگ؛ تغییر مأموریت‌ها
با پایان جنگ، مأموریت بسیج از میدان نبرد به عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و امدادی منتقل شد. حضور در طرح‌های عمرانی، ساخت مسکن محرومان، کمک به امدادرسانی در بحران‌ها و فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی، بخش مهمی از نقش جدید بسیج بود.
در دهه‌های بعد، بسیج تخصصی‌تر شد و گروه‌های مختلف مانند بسیج دانش‌آموزی، بسیج دانشجویی، بسیج سازندگی، بسیج اصناف و بسیج اساتید شکل گرفت تا کارکردها هدفمندتر شود.
نقش امروز بسیج در جامعه
امروزه بسیج در بخش‌های گوناگون نقش‌آفرینی می‌کند؛ از مشارکت در طرح‌های جهادی و مقابله با آسیب‌های اجتماعی تا حضور در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی. در بحران‌هایی مثل سیل، زلزله یا دوران کرونا، گروه‌های جهادی بسیج یکی از اولین نیروهایی بودند که وارد میدان شدند.
دیدگاه کارشناسان
محمدحسین رستگار، جامعه‌شناس می‌گوید:«بسیج توانسته یک شبکه گسترده اجتماعی ایجاد کند. این شبکه در زمان بحران‌ها بسیار مؤثر است، اما برای حفظ کارآمدی خود باید با نیازهای نسل جوان هماهنگ شود.»
وی افزود:«مهم‌ترین ویژگی بسیج، مردمی‌بودن آن است. هر زمان این ویژگی پررنگ بوده، اعتماد عمومی هم بیشتر شده. چالش امروز بسیج این است که فعالیت‌هایش را شفاف‌تر و مبتنی بر مطالعات اجتماعی پیش ببرد.»
رضا اصلانی، کارشناس مدیریت بحران درباره بسیج اظهار داشت: «در سیل و زلزله‌های اخیر، سرعت و چابکی نیروهای بسیج مثال‌زدنی بود. اما برای اثرگذاری بیشتر، لازم است آموزش‌های تخصصی و استانداردهای جهانی در عملیات امدادرسانی تقویت شود.»
وی افزود:بسیج برای تداوم نقش‌آفرینی مؤثر در جامعه باید به هماهنگی بیشتر با نهادهای تخصصی و سازمان‌های مردم‌نهاد، به‌روزرسانی آموزش‌ها، به‌ویژه برای نیروهای داوطلب جوان، افزایش شفافیت در عملکرد و گزارش‌دهی و تمرکز بر فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و امدادی به‌جای کارهای فرعی توجه کند.
بسیج امروز در حوزه‌های مختلف فعالیت دارد؛ از امدادرسانی در سیل و زلزله گرفته تا اجرای طرح‌های جهادی در مناطق محروم. گروه‌های بسیج در تهران و دیگر شهر‌ها در بحران‌ها جزو نخستین نیروهایی هستند که وارد میدان می‌شوند و در ساخت مسکن موقت، توزیع اقلام و خدمات اولیه نقش ایفا می‌کنند. بخش دیگری از فعالیت‌های بسیج به امور اجتماعی اختصاص دارد؛ از پاکسازی محله‌ها و کمک به سالمندان و خانواده‌های کم‌درآمد تا برگزاری کلاس‌های آموزشی و برنامه‌های فرهنگی برای نوجوانان.
کارشناسان اجتماعی می‌گویند شبکه گسترده بسیج در محلات، یکی از مهم‌ترین نقاط قوت این نهاد است. همین حضور محلی باعث می‌شود که در شرایط بحرانی یا مسائل اجتماعی، بسیج بتواند سریع‌تر از بسیاری نهادهای دیگر وارد عمل شود. داوطلبانه بودن بخش زیادی از فعالیت‌ها نیز هزینه‌ها را کاهش می‌دهد و انگیزه مشارکت جمعی را افزایش می‌دهد. همچنین به دلیل ساختار منظم، بسیج توانایی سازماندهی سریع نیرو‌ها را دارد.
اهمیت تقویت ارتباط بسیج با بدنه اجتماعی محلات
اعظم ابراهیمی یک جامعه‌شناس معتقد است: مشکلات اجتماعی امروز پیچیده‌تر از گذشته شده و بسیج برای افزایش اثرگذاری خود نیازمند نیروهای تخصصی‌تر در حوزه‌هایی مانند روان‌شناسی، مددکاری، سواد رسانه‌ای و امداد حرفه‌ای است.
وی همچنین بر اهمیت تقویت ارتباط بسیج با بدنه اجتماعی محلات تأکید دارد و می‌گوید هرچه گفت‌وگوی مستقیم با مردم بیشتر باشد، اعتماد و مشارکت عمومی افزایش پیدا می‌کند.
مسئله شفافیت در اجرای طرح‌های محلی نیز از دیگر نکاتی است که از سوی کارشناسان حوزه مدیریت شهری مطرح می‌شود؛ به اعتقاد آنان ارائه گزارش‌های شفاف از پروژه‌ها می‌تواند اعتماد عمومی را بالا ببرد.
در کنار این مسائل، پژوهشگران حوزه جوانان هشدار می‌دهند که مشارکت برخی گروه‌های جوان کمتر شده و برای جذب آنان باید نقش‌هایی تازه‌تر، جذاب‌تر و مهارت‌محور تعریف شود. آنها می‌گویند نسل جدید به دنبال فعالیت‌های اثرگذار، علمی و مرتبط با نیازهای امروز جامعه است.
کارشناسان معتقدند برای آینده‌ای کارآمدتر، بسیج باید مسیر نوسازی و تخصصی‌سازی را با جدیت دنبال کند؛ از توسعه آموزش‌های حرفه‌ای گرفته تا اجرای طرح‌های جهادی بر اساس نیاز واقعی محلات. همکاری گسترده‌تر با شهرداری‌ها، دانشگاه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد نیز می‌تواند به ارتقای کیفیت فعالیت‌ها کمک کند.
به باور آنان، اگر این روند اصلاحی ادامه یابد، بسیج همچنان می‌تواند یکی از مهم‌ترین نیروهای اجتماعی در مدیریت بحران‌ها، حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر و ارتقای کیفیت زندگی در محلات باشد.
بسیج از روزهای جنگ تا امروز مسیر طولانی‌ای را پشت سر گذاشته؛ نهادی که ریشه در مشارکت مردم دارد و در بسیاری از بحران‌های کشور نقش اثرگذار ایفا کرده است. با این حال، کارشناسان معتقدند برای حفظ این جایگاه باید مأموریت‌هایش متناسب با نیازهای جامعه امروز بازتعریف شود.بسیج اگر بر مردمی‌بودن، شفافیت و تخصص‌گرایی تکیه کند، همچنان می‌تواند یکی از ستون‌های مهم فعالیت‌های اجتماعی و امدادی در ایران بماند.
انتهای خبر/