کهنسالان سبز تهران در خطر نابودی!
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تهران، شهری که روزگاری با سایه‌های خنک چنار‌های کهنسالش شناخته می‌شد، امروز با چالشی جدی رو‌به‌رو است.حفاظت از درختانی که نه تنها ریه‌های تنفسی پایتخت هستند، بلکه نماد هویت تاریخی و فرهنگی آن به شمار می‌روند. بر اساس گزارش‌های سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری تهران، بیش از ۲۰۰ درخت کهنسال چنار در مناطق مرکزی شهر مانند خیابان ولیعصر شناسایی و شناسنامه‌دار شده‌اند، اما خشکسالی، آلودگی و پروژه‌های عمرانی، عمر آنها را تهدید می‌کند. این درختان، با قدمتی بین ۴۰ تا ۸۰ سال، از دوران پهلوی تا انقلاب اسلامی را شاهد بوده‌اند و اکنون، در برابر طوفان‌های شهری، نیاز به توجه فوری دارند.
تهران به عنوان پایتخت، میزبان درختانی است که در پارک‌ها، خیابان‌ها و محله‌های تاریخی پراکنده‌اند. بر اساس مطالعات موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، استان تهران حدود ۱۰۰ درخت کهنسال ثبت‌شده دارد، اما تمرکز اصلی در شهر تهران بر گونه‌های چنار، توت و سرو است.
این درختان، عمدتاً چنار خاوری (Platanus orientalis) هستند که بیشترین فراوانی را در ایران دارند و به عنوان ذخایر ژنتیکی عمل می‌کنند. در پارک‌های جنگلی مانند چیتگر و سرخه‌حصار، صد‌ها درخت کهنسال در سال‌های اخیر به دلیل آفات و کم‌آبی قطع شده‌اند، که این امر نگرانی‌های زیست‌محیطی را دوچندان کرده است.
چالش‌های پیش روی درختان کهنسال
تهران با میانگین سنی درختان شهری حدود ۳۰-۴۰ سال، از کمبود گونه‌های مقاوم رنج می‌برد. عوامل اصلی تهدید عبارتند از:
کم‌آبی و خشکسالی: آبیاری نامنظم باعث خشک‌شدن ریشه‌ها شده؛ در سال ۱۴۰۴، صد‌ها درخت در پارک‌های جنگلی قربانی این بحران شدند.
آلودگی و آفات: آلاینده‌های هوا و قارچ‌های ریشه‌ای (مانند آنچه در خیابان فلسطین رخ داد) درختان را ضعیف می‌کنند.
پروژه‌های عمرانی: سنگفرش میدان تجریش و جابه‌جایی درختان فلسطین، نفوذ آب به ریشه را مسدود کرده و اعتراضات مردمی را برانگیخته است.
طوفان و تغییرات اقلیمی: وزش باد‌های شدید (مانند اردیبهشت ۱۴۰۴) خطر شکستن شاخه‌ها را افزایش می‌دهد.
این چالش‌ها نه تنها اکوسیستم شهری را مختل می‌کنند، بلکه دمای تهران را تا ۵ درجه افزایش می‌دهند و آلودگی را ۲۵ درصد تشدید می‌کنند، همان‌طور که در پست‌های اخیر کاربران X برجسته شده است.
نظر کارشناسان: حفاظت، اولویت ملی
کارشناسان محیط زیست و جنگلداری بر حفاظت علمی از این درختان تأکید دارند.
حسن اکبری، کارشناس ارشد منابع طبیعی، درختان کهنسال را ذخایر ژنی غیرقابل جایگزین و مظهر هویت شهرها می‌داند و می‌گوید: این درختان نه تنها اکسیژن تولید می‌کنند، بلکه در برابر ناملایمات اقلیمی، نماد استقامت هستند. ثبت جهانی آنها، مانند سرو ابرکوه، الگویی برای تهران است.
میترا حسینی، کارشناس محیط زیست، به انتقاد از شهرداری می‌پردازد: طبق مصوبات ۱۳۹۵ و ۱۳۹۸، شهرداری موظف به تهیه شناسنامه سلامت برای درختان است، اما گزارش‌های شفاف منتشر نمی‌شود. ضعف آبیاری و بی‌توجهی به آفات، عامل اصلی نسل‌کشی درختان است. باید از پساب تصفیه‌شده و مالچ‌پاشی استفاده کرد.
نصرالله آبادیان، شهردار منطقه ۱۱، از اقدامات مثبت سخن می‌گوید: بیش از ۲۰۶ درخت کهنسال پرونده گیاه‌پزشکی دارند و با هرس، چالکود و روغن‌پاشی، تحت کنترل هستند. جایگزینی با گونه‌های مشابه، بخشی از برنامه ماست.
همچنین، در پروژه بهسازی میدان تجریش، کارشناسان فضای سبز تضمین کرده‌اند که هیچ درختی قطع نشود و طراحی برای افزایش نفوذ آب بهینه‌سازی شده است.
از سوی دیگر، فعالان محیط زیست مانند صبرا رئیسی در X هشدار می‌دهند که قطع درختان موزه آبگینه، بریدن ریشه تاریخ تهران است. این درختان، خنک‌کننده طبیعی شهرند و از دست دادن‌شان، تهران را گرم‌تر می‌کند.
پیشنهاد‌ها برای آینده
کارشناسان بر برنامه‌های میان‌مدت توسعه آبیاری قطره‌ای، کاشت گونه‌های مقاوم به خشکی، و فرهنگ‌سازی عمومی تأکید دارند. ثبت درختان به عنوان میراث ملی، مانند آنچه برای سرو‌های شمال انجام شده، می‌تواند الگویی باشد. در نهایت، حفاظت از این کهنسالان نه تنها وظیفه شهرداری، بلکه مسئولیت جمعی است؛ تهران بدون آنها، شهری بی‌روح و گرم خواهد بود.
انتهای خبر/