خانه‌های تاریخی تهران در خطر تخریب
به گزارش گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تهران، شهری با بیش از یک قرن تجربه زندگی شهری مدرن، همچنان میزبان خانه‌ها و بنا‌هایی است که یادگار تاریخ و معماری گذشته پایتخت به شمار می‌روند. این خانه‌ها، نه تنها جلوه‌ای از هنر و معماری سنتی ایران را نشان می‌دهند، بلکه بخش مهمی از هویت فرهنگی و اجتماعی شهر را شکل می‌دهند. با این حال، بسیاری از این خانه‌ها در سال‌های اخیر با خطر تخریب و فراموشی مواجه شده‌اند و چرخه نوسازی شهری، آنها را تهدید می‌کند.
به گفته کارشناسان، یکی از اصلی‌ترین عوامل تهدید خانه‌های تاریخی تهران، عدم وجود حمایت‌های قانونی کافی و مدیریت ناکارآمد در زمینه حفظ میراث شهری است.
ظرفیت بالقوه خانه‌های تاریخی برای جذب گردشگر
«فریبا حسینی»، استاد مرمت و معماری تاریخی، معتقد است: «بسیاری از خانه‌های ارزشمند در مناطق مرکزی تهران، مانند محله‌های عودلاجان، سنگلج و تهران‌پارس، بدون ضابطه به سازه‌های تجاری و مسکونی مدرن تبدیل می‌شوند. در حالی که این بنا‌ها ظرفیت بالقوه‌ای برای جذب گردشگر و ایجاد فضا‌های فرهنگی دارند، مالکیت خصوصی و فشار اقتصادی، آنها را در معرض تخریب قرار داده است.»
یکی دیگر از نگرانی‌ها، روند صدور مجوز‌های ساختمانی در نزدیکی این خانه‌هاست.
مشکل ارتفاع ساختمان‌های مجاور خانه‌های تاریخی
«کامران ملکی»، پژوهشگر شهرسازی، در گفتگو با خبرنگار ما اظهار داشت: «متأسفانه در بسیاری از مواقع، مرمت خانه‌ها به عنوان یک گزینه اقتصادی به‌صرفه دیده نمی‌شود و توسعه شهری با منطق سود کوتاه‌مدت، جایگزین حفظ میراث شده است.»
وی می‌افزاید: «افزایش تراکم و ارتفاع ساختمان‌های مجاور، علاوه بر آسیب به منظر تاریخی، مشکلات ساختاری برای این خانه‌ها ایجاد می‌کند و امکان بهره‌برداری پایدار از آنها را کاهش می‌دهد.»
با این حال، برخی اقدامات و طرح‌های محافظتی در شهر وجود دارد که می‌تواند روند تخریب را کند کند. سازمان زیباسازی و معاونت شهرسازی شهرداری تهران طی سال‌های گذشته، لیستی از خانه‌های تاریخی مشمول حفاظت را تهیه کرده‌اند و قوانین و ضوابطی برای جلوگیری از تخریب این بنا‌ها تدوین شده است. اما به گفته کارشناسان، ضعف در نظارت و عدم اجرای دقیق این مقررات، بسیاری از خانه‌ها را همچنان آسیب‌پذیر نگه می‌دارد.
استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی خانه‌های تاریخی
به اعتقاد فریبا حسینی، استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی خانه‌های تاریخی می‌تواند راهکاری عملی برای حفاظت از آنها باشد.
وی می‌گوید: «می‌توان این خانه‌ها را به گالری، کتابخانه، کافه‌های فرهنگی یا خانه‌های تجربه هنر تبدیل کرد. با این روش، هم ارزش فرهنگی حفظ می‌شود و هم اقتصادی پایدار برای مالک ایجاد می‌شود. وقتی مالک خود سود می‌برد، انگیزه برای حفظ بنا افزایش پیدا می‌کند.»
از سوی دیگر، کارشناسان شهری بر اهمیت آموزش و فرهنگ‌سازی برای شهروندان نیز تأکید می‌کنند.
نقش خانه‌های تاریخی در شکل‌دهی هویت شهری
ملکی کارشناس تاریخی در گفتگو با خبرنگار ما می‌گوید: «آگاهی مردم نسبت به اهمیت خانه‌های تاریخی و نقش آنها در شکل‌دهی هویت شهری بسیار مهم است. وقتی مردم ارزش این بنا‌ها را بدانند، فشار اجتماعی برای حفظ و مرمت آنها افزایش می‌یابد و سیاستگذاران نیز موظف به اجرای قوانین می‌شوند.»
با وجود تهدیدها، هنوز امید‌هایی برای حفظ خانه‌های تاریخی تهران وجود دارد. پروژه‌های مرمت موفق در مناطقی مانند باغ موزه نگارستان و خانه قوام، نمونه‌هایی از چگونگی تلفیق بهره‌برداری اقتصادی و حفاظت فرهنگی هستند. این اقدامات نشان می‌دهند که اگر هماهنگی میان شهرداری، سازمان‌های میراث فرهنگی و مالکان خصوصی وجود داشته باشد، می‌توان جلوی تخریب گسترده را گرفت و هویت تاریخی شهر را حفظ کرد.
به هر حال، خانه‌های تاریخی تهران بیش از یک سرمایه معماری هستند؛ آنها حافظ خاطرات، فرهنگ و هویت اجتماعی پایتخت‌اند. اگر تدابیر مؤثر و فوری اندیشیده نشود، بسیاری از این آثار ارزشمند به سرعت ناپدید خواهند شد و نسلی از شهروندان، پایتختی بی‌هویت و بدون ریشه فرهنگی تحویل خواهد گرفت. کارشناسان هشدار می‌دهند که حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران، نه تنها مسئولیت میراث فرهنگی، بلکه ضرورت اجتماعی و اقتصادی شهر است.
انتهای خبر/