زباله‌هایی که می‌توانند تهران را نجات دهند
به گزارش گروه اقتصاد پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تهران روزانه بین ۷۵۰۰ تا ۸۵۰۰ تن زباله تولید می‌کند؛ یعنی هر تهرانی به‌طور میانگین روزی یک کیلو زباله تولید می‌کند. بخش قابل‌توجهی از این حجم، شامل پسماند‌های آلی و مواد قابل بازیافت است که متأسفانه هنوز بخش زیادی از آن دفن می‌شود. با این حال، در سال‌های اخیر مدیریت شهری گام‌هایی برای تغییر این نگاه برداشته است.
زباله؛ منبعی برای تولید انرژی
در مجتمع پردازش و دفن آرادکوه، طرح‌های تولید انرژی از پسماند آغاز شده است. در این مجموعه، زباله‌های‌تر از طریق فرآیند تجزیه بی‌هوازی به گاز متان تبدیل می‌شوند. این گاز سپس برای تولید برق و حرارت استفاده می‌شود.
به گفته مهدی باقری، کارشناس انرژی‌های تجدیدپذیر،«در حال حاضر، از گاز متان تولیدشده در آرادکوه حدود پنج مگاوات برق تولید می‌شود. اگر تفکیک زباله از مبدأ به‌درستی انجام شود، این ظرفیت می‌تواند تا ۲۰ مگاوات افزایش یابد و بخش مهمی از انرژی مورد نیاز تأسیسات شهرداری را تأمین کند.»
تولید انرژی از زباله، علاوه بر جلوگیری از انتشار گاز‌های گلخانه‌ای، موجب کاهش دفن زباله و بوی نامطبوع نیز می‌شود.
طلای سیاه شهر؛ پسماند‌های‌تر و تولید کمپوست
بیش از ۶۰ درصد زباله‌های تهرانی‌ها از نوع آلی است؛ یعنی باقی‌مانده مواد غذایی و سبزیجات. این پسماند‌ها در صورت تفکیک صحیح، به‌جای دفن، به کود کمپوست تبدیل می‌شوند. کود کمپوست ماده‌ای غنی برای فضای سبز شهری و کشاورزی است.
الهام نادری، کارشناس محیط‌زیست شهرداری تهران می‌گوید:«در کارخانه تولید کمپوست آرادکوه روزانه هزاران تُن زباله‌تر فرآوری می‌شود. بخشی از آن به کود آلی تبدیل و در فضای سبز مناطق تهران مورد استفاده قرار می‌گیرد. این فرآیند باعث کاهش مصرف کود شیمیایی و بهبود کیفیت خاک می‌شود.»
نادری تأکید می‌کند که اگر شهروندان همکاری بیشتری در تفکیک زباله از مبدأ داشته باشند، حجم زباله دفنی تا ۴۰ درصد کاهش می‌یابد.
اقتصاد سبز در دل پسماند‌ها
بازیافت پلاستیک، فلز، شیشه و کاغذ نه‌تنها به حفظ منابع طبیعی کمک می‌کند بلکه گردش مالی بزرگی را رقم می‌زند. در حال حاضر، در تهران روزانه حدود ۲۵۰۰ تُن زباله خشک قابل بازیافت وجود دارد.
علیرضا قنبری، استاد دانشگاه و پژوهشگر اقتصاد شهری، در گفت‌و‌گو با «شهر» می‌گوید:«زباله دیگر صرفاً هزینه نیست؛ بلکه منبع درآمد است. اگر شهرداری بتواند سازوکار اقتصادی بازیافت را شفاف و منظم کند، درآمد حاصل از فروش مواد بازیافتی می‌تواند بخشی از هزینه‌های مدیریت پسماند شهر را پوشش دهد. در برخی کشور‌ها تا ۶۰ درصد بودجه بازیافت از همین مسیر تأمین می‌شود.»
به گفته او، تفکیک زباله از مبدأ باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود تا بخش خصوصی بتواند با اطمینان وارد سرمایه‌گذاری در این حوزه شود.
اشتغال و عدالت زیست‌محیطی
مدیریت زباله در تهران فقط مسئله فنی نیست، بُعد اجتماعی نیز دارد. بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، از طریق جمع‌آوری و فروش مواد بازیافتی امرار معاش می‌کنند.
کارشناسان معتقدند که اگر شهرداری بتواند سامانه رسمی جمع‌آوری زباله خشک را توسعه دهد، این افراد از وضعیت غیررسمی خارج شده و به کارگران رسمی با بیمه و امنیت شغلی تبدیل می‌شوند.
زهرا احمدی، فعال اجتماعی حوزه محیط‌زیست، می‌گوید:«حلقه انسانی بازیافت نباید نادیده گرفته شود. ساماندهی و توانمندسازی زباله‌گرد‌ها نه‌تنها از منظر انسانی مهم است بلکه کارایی سیستم بازیافت را چند برابر می‌کند. این افراد در واقع نیرو‌های نامرئی حفظ محیط‌زیست هستند.»
زباله و کاهش آلودگی هوا
شاید کمتر گفته شود که مدیریت درست زباله تأثیر مستقیم بر کاهش آلودگی هوا دارد. انتقال و دفن زباله بدون برنامه باعث انتشار گاز متان و بوی بد می‌شود. همچنین سوزاندن غیرمجاز زباله در حاشیه شهر، ذرات معلق خطرناک تولید می‌کند.
در مقابل، تولید کمپوست و انرژی از زباله‌ها باعث می‌شود انتشار گاز‌های آلاینده به میزان چشمگیری کاهش یابد.
نقش شهروندان؛ گام نخست از خانه‌ها
هیچ طرحی بدون مشارکت مردم به نتیجه نمی‌رسد. تفکیک زباله از مبدأ نخستین و مهم‌ترین گام در این مسیر است. به گفته شهرداری تهران، اگر هر خانوار فقط زباله خشک را جدا کند، روزانه بیش از هزار تُن زباله کمتر دفن می‌شود.
کارشناسان پیشنهاد می‌دهند شهروندان با نصب دو سطل مجزا در خانه، استفاده از اپلیکیشن‌های بازیافت، و تحویل زباله خشک به غرفه‌های محلی، نقش مستقیم در این تحول ایفا کنند.
حرکت تهران به‌سوی شهر بدون زباله
در سال‌های اخیر شهرداری تهران برنامه‌هایی مانند «طرح کاپ» (کاهش پسماند) و «پویش نه به زباله‌گردی کودکان» را اجرا کرده است. هرچند هنوز مسیر طولانی در پیش است، اما تجربه نشان داده با آموزش عمومی، فناوری نو و همکاری مردم می‌توان به سمت شهری با حداقل زباله حرکت کرد.
باقری، کارشناس انرژی، جمع‌بندی می‌کند:«اگر تهران بتواند حتی ۵۰ درصد پسماند خود را بازیافت کند، علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، سالانه از تولید میلیون‌ها تُن دی‌اکسیدکربن جلوگیری می‌شود. این یعنی یک گام واقعی به سوی تهران سبز و سالم.»
زباله برای تهران دیگر فقط دردسر نیست؛ فرصتی است برای نوسازی زیست‌محیطی و اقتصادی. از تولید انرژی گرفته تا اشتغال‌زایی، از پاکی هوا تا بهبود کیفیت زندگی، همه در گرو تغییر نگاه ما به پسماند است.
اگر شهروندان، مدیران و بخش خصوصی در یک مسیر همدل شوند، همان زباله‌هایی که امروز تهدید به شمار می‌آیند، فردا می‌توانند تهران را از آلودگی و فرسودگی نجات دهند.
انتهای خبر/