تلقيح ابرها؛ امیدی تازه برای آبان پُربارش
به گزارش گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ تلقیح ابرها، فناوری‌ای که با تزریق مواد شیمیایی مانند یدید نقره به ابرها، فرآیند بارش را تسریع می‌کند، در سال‌های اخیر به یکی از ابزارهای کلیدی برای مدیریت منابع آب در ایران تبدیل شده است. تهران، به عنوان پایتختی با جمعیت بیش از ۱۵ میلیون نفر و مواجه با خشکسالی‌های مزمن، یکی از مناطق اصلی اجرای این عملیات است.
با توجه به کاهش شدید بارندگی‌ها در دهه گذشته، که طبق آمار سازمان هواشناسی ایران، بیش از ۳۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده، تلقیح ابرها به عنوان راهکاری کوتاه‌مدت برای افزایش باران و برف در حوضه‌های آبریز سدهای اطراف تهران مانند لار، کرج و لتیان مطرح شده است. این فناوری که نخستین بار در دهه ۱۹۴۰ میلادی در آمریکا توسعه یافت، در ایران از اواخر دهه ۱۳۴۰ شمسی آغاز شد و پس از انقلاب، با نوساناتی ادامه یافته است.
تاریخچه تلقیح ابرها در ایران نشان‌دهنده تلاش‌های متناوب برای مقابله با کم‌آبی است. در سال‌های ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۷، پروژه‌هایی با همکاری شرکت‌های خارجی مانند جنرال الکتریک اجرا شد که بر روی ابرهای سرد تمرکز داشت و منجر به افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی بارش در برخی مناطق شد. پس از انقلاب، این عملیات توسط وزارت نیرو و سازمان هواشناسی پیگیری شد، اما چالش‌هایی مانند کمبود تجهیزات و هواپیماهای تخصصی، آن را محدود کرد.
در دهه ۱۳۹۰، سپاه پاسداران با استفاده از پهپادها و راکت‌های بارورسازی وارد میدان شد و پروژه‌هایی در استان‌های مرکزی و شمالی اجرا کرد. در تهران، عملیات معمولاً از اوایل پائیز آغاز می‌شود، زمانی که ابرهای مناسب وارد آسمان می‌شوند، و تا پایان زمستان ادامه می‌یابد. برای مثال، در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴-۲۰۲۵)، با همکاری وزارت نیرو، جهاد کشاورزی و سپاه، عملیات از سر گرفته شد تا کمبود آب سدها جبران شود.
وزیر نیرو در حاشیه جلسه هیئت دولت اعلام کرد که طرح تلقيح ابرها در تهران و برخی استان‌های دیگر کشور از اوایل آبان ماه وارد مرحله اجرا می‌شود. او تأکید کرد: «با توجه به کاهش منابع آبی و خشکسالی‌های متوالی، باران‌زایی مصنوعی می‌تواند یکی از ابزارهای مؤثر در مدیریت منابع آب باشد. البته این طرح جایگزین اقدامات اصلی مانند مدیریت مصرف و توسعه زیرساخت‌های آبی نیست، اما می‌تواند نقش تکمیلی مهمی در بهبود شرایط ایفا کند.»
به گفته وزیر نیرو، هم‌اکنون تیم‌های تخصصی داخلی با همکاری مراکز تحقیقاتی مشغول آماده‌سازی تجهیزات هستند و پروازهای آزمایشی نیز انجام شده است. او خاطرنشان کرد که در آبان‌ماه، شرایط جوی برای اجرای پروژه مناسب‌تر خواهد بود و به همین دلیل آغاز عملیات اصلی در همین بازه زمانی برنامه‌ریزی شده است.
تأثیر تلقیح ابرها بر افزایش بارش
در میدان ولیعصر، «محمدرضا قاسمی» یک شهروند تهرانی که سال‌ها در حوزه کشاورزی خانوادگی در اطراف ورامین فعالیت داشته، درباره این خبر می‌گوید: «سال‌های اخیر بارندگی خیلی کم شده و حتی چاه‌های اطراف هم خشک‌تر از قبل شده‌اند. اگر واقعاً این طرح بتواند کمی بارش را زیاد کند، برای ما کشاورزان و حتی ساکنان تهران نعمت بزرگی است. امیدواریم این‌طور نباشد که فقط در حرف بماند.»
او همچنین به دغدغه‌ای اشاره می‌کند: «مردم نگران‌اند که این کار برای محیط‌زیست یا سلامت ضرر داشته باشد. اگر مسئولان شفاف توضیح بدهند و گزارش بدهند که چه موادی استفاده می‌شود، اعتماد مردم هم بیشتر می‌شود.»
کارشناسان معتقدند که هرچند تلقيح ابرها نمی‌تواند بحران آب کشور را به‌تنهایی حل کند، اما می‌تواند در کوتاه‌مدت، فشار بر منابع آبی زیرزمینی را کاهش دهد. در عین حال، اجرای موفق این پروژه نیازمند شرایط جوی مناسب، تجهیزات پیشرفته و هماهنگی دقیق میان نهادهای مختلف است.
وزیر نیرو در پایان سخنانش تأکید کرد که نتایج مرحله اول این طرح به‌طور عمومی منتشر خواهد شد تا مردم در جریان اثرات واقعی آن قرار گیرند. با این حال، شهروندان تهرانی همچنان امیدوارند که آبان امسال با بارش‌های بیشتر همراه باشد و شاید این بار، دستکاری علمی ابرها بتواند بخشی از عطش تهران را فروبنشاند.
تلقیح ابرها؛ راهکاری موقتی برای بحران کم‌آبی تهران
مهیار گلستانی، یک شهروند تهرانی و روزنامه‌نگار آزاد، در پست خود در شبکه اجتماعی X می‌گوید: «تلقیح ابرها و استفاده از آب‌های ژرف، راهکارهای موقتی برای بحران کم‌آبی تهران‌اند. اما بدون اصلاح الگوی مصرف و مدیریت منابع، این تلاش‌ها فقط لکه‌گذاری روی زخم بحران است.»
این نظر نشان‌دهنده نگرانی‌های عمومی است که بارورسازی ممکن است اثرات زیست‌محیطی منفی مانند تغییر الگوهای بارش در مناطق مجاور داشته باشد یا هزینه‌های بالایی تحمیل کند. برخی کارشناسان نیز مانند احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم، بر ابهام در تأثیر واقعی این روش تأکید دارند و می‌گویند اثبات علمی آن دشوار است.
در حالی‌که تهران با کاهش بارندگی و افت منابع آبی دست‌وپنجه نرم می‌کند، اجرای طرح «تلقیح ابرها» از سوی وزارت نیرو به‌عنوان روزنه‌ای تازه برای بارش‌های بیشتر و امید به پائیزی پُرباران در دستور کار قرار گرفته است.
انتهای خبر/