بازخوانی تجربه‌ای ماندگار در تاریخ انقلاب
به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ دفاع مقدس هشت ساله ملت ایران، یکی از برجسته‌ترین رویدادهای معاصر است که ابعاد نظامی، فرهنگی، اجتماعی و حتی علمی آن همچنان نیازمند واکاوی و بازخوانی است. این واقعه بزرگ، تنها محدود به میدان نبرد نبود؛ بلکه عرصه‌ای بود که در آن، ملتی با همه ظرفیت‌هایش پای کار آمد تا از کیان سرزمین و ارزش‌هایش دفاع کند.
اقبال شاکری، نماینده سابق مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و استاد دانشگاه، در زمره افرادی است که سال‌ها درباره دستاوردهای دفاع مقدس پژوهش و فعالیت رسانه‌ای داشته است. او معتقد است دفاع مقدس، بیش از آنکه صرفاً به عنوان جنگی نظامی تعریف شود، مدرسه‌ای جامع برای ملت ایران بود؛ مدرسه‌ای که در آن، روحیه ایثار و ازخودگذشتگی، مدیریت جهادی، ابتکارهای فناورانه و تجربه مقاومت مردمی به‌طور هم‌زمان شکل گرفت و امروز در بسیاری از عرصه‌های کشور تداوم دارد.
شاکری در این گفتگوی تفصیلی، به ابعاد کمتر دیده‌شده دفاع مقدس پرداخته است؛ از نقش مردمی و بسیج عمومی تا ظرفیت‌های فرهنگی و هویتی آن. او بر این باور است که اگرچه سه دهه از پایان جنگ می‌گذرد، اما تأثیرات آن نه تنها در عرصه نظامی، بلکه در سیاست، فرهنگ و حتی پیشرفت علمی کشور مشهود است.
به گفته شاکری، دفاع مقدس برای ملت ایران یک سرمایه راهبردی است که پیوندی مستقیم با اقتدار امروز جمهوری اسلامی و جبهه مقاومت در منطقه دارد. در ادامه، متن کامل گفت‌وگوی تهران‌پرس با اقبال شاکری را می‌خوانید.
سؤال: آقای شاکری، شما دفاع مقدس را چگونه در حافظه تاریخی ملت ایران تعریف می‌کنید؟
شاکری: دفاع مقدس به‌هیچ‌وجه تنها یک جنگ متعارف نبود. ما با تجاوز همه‌جانبه رژیم بعث مواجه شدیم که از پشتیبانی قدرت‌های جهانی برخوردار بود. اما ملت ایران در برابر این هجمه نه‌تنها عقب‌نشینی نکرد، بلکه با تمام توان ایستاد. به باور من، دفاع مقدس نوعی بازآفرینی هویت ملی و دینی ملت ایران بود. ما در این دوره یاد گرفتیم که چگونه از دل تهدیدها فرصت بسازیم. به همین دلیل، دفاع مقدس به بخشی جدانشدنی از حافظه جمعی ما تبدیل شده است.
سؤال: یکی از ویژگی‌های مهم دفاع مقدس حضور مردم در صحنه بود. این حضور چه نقشی در پیروزی ایفا کرد؟
شاکری: اگر حضور مردمی نبود، قطعاً نتیجه جنگ چیز دیگری می‌شد. بسیج مستضعفین به فرمان امام خمینی(ره) عملاً نقشه دشمن را برهم زد. ما با ارتشی روبه‌رو بودیم که از حمایت مالی و تسلیحاتی ابرقدرت‌ها بهره می‌برد، اما بسیج مردمی، معادلات جنگ را تغییر داد. مادران، پدران، دانشجویان، کشاورزان، کارگران، همه به نوعی در جبهه یا پشت جبهه حضور داشتند. این حضور گسترده باعث شد جنگ هشت‌ساله به دانشگاهی مردمی بدل شود که درس مقاومت و ایثار را به همه آموخت.
سؤال: تجربه مدیریتی دوران دفاع مقدس امروز چه تأثیری در کشور دارد؟
شاکری: مدیریت جهادی، واژه‌ای است که ریشه در همان دوران دارد. وقتی در شرایط محاصره کامل اقتصادی و نظامی قرار گرفتیم، فرماندهان و مدیران ما مجبور بودند تصمیم‌های خلاقانه و سریع بگیرند. همین الگو بعدها در سازندگی کشور و حتی در عرصه‌های علمی تکرار شد. به جرئت می‌گویم بسیاری از مدیران توانمند کشور در حوزه‌های گوناگون، محصول همان مکتب دفاع مقدس هستند.
سؤال: شما به ابتکارهای فناورانه اشاره کردید. دفاع مقدس چگونه باعث پیشرفت علمی شد؟
شاکری: زمانی که دشمن دسترسی ما به تجهیزات نظامی را قطع کرد، ما مجبور شدیم به دانش بومی تکیه کنیم. مهندسی معکوس، ساخت تجهیزات بومی و توسعه صنایع دفاعی همه در همان دوران آغاز شد. بعدها همین رویکرد به حوزه‌های غیرنظامی هم سرایت کرد و امروز بخش مهمی از پیشرفت‌های علمی و صنعتی کشور، وام‌دار آن دوران است.
سؤال: جایگاه فرهنگی و هنری دفاع مقدس را چطور ارزیابی می‌کنید؟
شاکری: دفاع مقدس سرچشمه‌ای برای هنر متعهد شد. از ادبیات گرفته تا سینما و موسیقی، همه متأثر از فضای آن سال‌ها هستند. خاطرات رزمندگان، آثار ادبی و هنری ماندگاری پدید آورد که هم هویت ملی را تقویت کرد و هم به نسل‌های بعدی انتقال یافت. ما هنوز هم باید به بازآفرینی و روایت‌گری آن دوران ادامه بدهیم، چون سرمایه فرهنگی ملت ایران در همین آثار نهفته است.
سؤال: برخی معتقدند دفاع مقدس صرفاً متعلق به نسل گذشته است. شما چه پاسخی به این نگاه دارید؟
شاکری: این یک نگاه سطحی است. دفاع مقدس سرمایه‌ای فراملی و فراتاریخی است. جوان امروز شاید جبهه‌ها را ندیده باشد، اما میراث آن را در زندگی روزمره‌اش لمس می‌کند؛ از امنیتی که داریم گرفته تا روحیه خودباوری. اگر امروز جبهه مقاومت در منطقه توانسته جلوی قدرت‌های جهانی بایستد، این حاصل همان تجربه هشت ساله است. بنابراین دفاع مقدس متعلق به همه نسل‌هاست.
سؤال: برخی تحلیلگران، پیوند مستقیمی میان دفاع مقدس و مقاومت امروز در منطقه می‌بینند. نظر شما چیست؟
شاکری: کاملاً درست است. الگوی مقاومت منطقه‌ای ما از همان دوران شکل گرفت. وقتی دیدیم که می‌توان در برابر یک دشمن مجهز ایستادگی کرد، این روحیه به منطقه هم منتقل شد. امروز حزب‌الله لبنان، گروه‌های مقاومت فلسطینی و حتی جبهه مقاومت در عراق و سوریه، همگی تحت تأثیر تجربه دفاع مقدس هستند. این پیوند مستقیم و غیرقابل انکار است.
سؤال: یکی از نقدهایی که به حوزه دفاع مقدس وارد می‌شود، کم‌توجهی به اسناد و پژوهش‌های علمی است. شما چه نظری دارید؟
شاکری: این نقد وارد است. ما در ثبت و مستندسازی وقایع کوتاهی کرده‌ایم. هرچه زمان می‌گذرد، شاهدان عینی کمتر می‌شوند. باید از همین امروز برای گردآوری اسناد، خاطرات و روایت‌ها تلاش جدی‌تری صورت گیرد. خوشبختانه در سال‌های اخیر حرکت‌های خوبی آغاز شده، اما کافی نیست. دفاع مقدس به عنوان یک منبع پژوهشی عظیم، باید بیشتر مورد توجه دانشگاه‌ها و مراکز علمی قرار گیرد.
سؤال: اگر بخواهید دستاورد اصلی دفاع مقدس را در یک جمله بیان کنید، چه می‌گویید؟
شاکری: دفاع مقدس به ما آموخت که استقلال و عزت ملی، هزینه دارد اما دست‌یافتنی است. ملت ایران این هزینه را پرداخت و امروز ثمرات آن را در امنیت و اقتدار خود می‌بیند.
سؤال: برای انتقال مفاهیم دفاع مقدس به نسل جدید چه باید کرد؟
شاکری: مهم‌ترین کار، روایت صادقانه است. نسل جدید به دنبال حقیقت است. باید خاطرات و واقعیت‌ها را بی‌کم‌وکاست برای آن‌ها بیان کنیم. همچنین استفاده از ابزارهای نوین مثل فضای مجازی، انیمیشن، مستند و بازی‌های رایانه‌ای ضروری است. نسل امروز با زبان متفاوتی ارتباط می‌گیرد و ما باید آن زبان را به‌کار بگیریم تا پیام دفاع مقدس را منتقل کنیم.
سؤال: به نظر شما چرا دفاع مقدس همچنان موضوع روز در جامعه ایران است؟
شاکری: چون دفاع مقدس فقط به گذشته تعلق ندارد. امنیت امروز ما، جایگاه منطقه‌ای ما و حتی روحیه خودباوری‌مان ریشه در آن دارد. دشمنان هنوز هم تلاش می‌کنند ملت ایران را از مسیر خود منصرف کنند، اما میراث دفاع مقدس همچنان مثل یک سپر عمل می‌کند. به همین دلیل است که این موضوع همیشه زنده و جاری خواهد ماند.
انتهای خبر/