ضرورت مستندسازی و هنرنمایی در دفاع مقدس
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»؛ دفاع مقدس تنها یک واقعه نظامی در تاریخ معاصر ایران نبود، بلکه بستری شد برای شکلگیری فرهنگی نوین بر پایه ایثار، مقاومت و همدلی ملی. آنچه این رویداد هشتساله را متمایز میسازد، ظرفیتهای بیپایانی است که در حوزههای هنری و اسنادی از دل آن بیرون آمده و همچنان نیز ادامه دارد. امروز، با گذشت چند دهه از پایان جنگ تحمیلی، اهمیت بازخوانی این گنجینه عظیم دوچندان شده است.
در این مسیر، سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس و مقاومت وظیفه دارد تاریخ شفاهی، اسناد مکتوب و آثار بهجامانده از آن دوران را گردآوری و به نسلهای آینده منتقل کند. سردار عباس بایرامی، رئیس این سازمان، معتقد است که هنر و مستندسازی دفاع مقدس، ابزارهایی مهم برای جهانیسازی پیام ملت ایراناند. او تأکید دارد که اگرچه وقفههایی در مسیر تولید آثار پدید آمده، اما امروز جریان تازهای آغاز شده که میتواند تصویر حقیقی مقاومت مردم ایران را به نمایش بگذارد.
خبرنگار «تهرانپرس» در گفتگویی تفصیلی با سردار بایرامی رئیس سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس و مقاومت ، به بررسی ابعاد مختلف هنر مقاومت، جایگاه اسناد جنگ و اهمیت مستندسازی نبردهای جدید مانند جنگ ۱۲ روزه پرداخته است. متن کامل این گفتوگو در ادامه میآید.
خبرنگار: جناب سردار، ابتدا بفرمایید وضعیت هنر دفاع مقدس در سالهای اخیر را چگونه ارزیابی میکنید؟
سردار عباس بایرامی: به اعتقاد من، پس از یک وقفه چندساله که متأسفانه باید گفت باعث عقبماندگی در این حوزه شد، امروز دوباره شاهد حرکتهای جدی هستیم. مجموعههای هنری کشور و بهویژه نیروهای مسلح، که خود صاحبان اصلی خاطرات و تجربههای دفاع مقدساند، وارد میدان شدهاند. البته هنوز به نقطه جهش بزرگ نرسیدهایم، اما گامهای خوبی برداشته شده و آثار ارزشمندی در حال تولید است. این حرکت را باید پاس داشت و تقویت کرد.
خبرنگار: این وقفهای که به آن اشاره کردید، چه دلایلی داشت و چه پیامدهایی بر جای گذاشت؟
سردار بایرامی: وقفه بیشتر به دلیل کمتوجهی به اهمیت روایتگری و کمبود حمایتهای سازمانیافته از هنرمندان و پژوهشگران بود. نتیجه آن شد که بخشی از خاطرات و اسناد بهموقع ثبت نشد. ما برخی از شاهدان مستقیم دفاع مقدس را از دست دادیم و اگر همان زمان وارد عمل میشدیم، امروز آرشیوی غنیتر در اختیار داشتیم. خوشبختانه اکنون این خلأ در حال جبران است.
خبرنگار: نقش ارتش و سپاه را در بازنمایی هنری دفاع مقدس چگونه میبینید؟
سردار بایرامی: ارتش و سپاه هرکدام سرمایههای بزرگی برای روایتگری دارند. مثلاً ارتش با عملیات بزرگ H3 یا سپاه با حماسههایی مانند هور، ظرفیتهای هنری بینظیری ایجاد کردهاند. وقتی این رخدادها در قالب فیلم، تئاتر یا هنرهای تجسمی بازآفرینی شوند، میتوانند نسل جوان را عمیقاً تحت تأثیر قرار دهند. ما خوشحالیم که ارتش و سپاه امروز هر دو به تولید آثار هنری در این زمینه توجه ویژه دارند.
خبرنگار: شما به سوژههای فردی مثل فرماندهان شهید اشاره کردید. چه جایگاهی برای این شخصیتها در هنر قائل هستید؟
سردار بایرامی: شخصیتهای بزرگی چون شهید همت، شهید باکری یا شهید علی هاشمی هر کدام یک دانشگاه هستند. پرداختن به زندگی و منش آنان نهتنها ارزش تاریخی دارد بلکه الهامبخش جوانان است. هنر میتواند این چهرهها را از حالت نمادین خشک خارج کرده و به انسانهایی نزدیک و قابل لمس تبدیل کند. این همان رسالتی است که هنوز جای کار زیادی دارد.
خبرنگار: درباره حوادث جمعی مثل عملیات H3 یا ماجرای هور چه ظرفیتهایی وجود دارد؟
سردار بایرامی: این رخدادها نشاندهنده همت جمعی رزمندگان است. وقتی جوانان این سرزمین در کنار هم، با ایمان و ابتکار، بزرگترین پایگاه هوایی دشمن را هدف قرار میدهند یا در دل هور مقاومت میکنند، این صحنهها ظرفیت سینمایی و هنری بیمانندی دارند. خوشبختانه امروز برخی از این سوژهها وارد چرخه تولید شدهاند.
خبرنگار: نقش اسناد در بازآفرینی چنین رویدادهایی را چگونه میبینید؟
سردار بایرامی: اسناد پایه هر روایت درستاند. اگر اسناد دقیق نباشند، هنر و پژوهش هم ناقص میشود. ما در سازمان اسناد تلاش کردهایم همه مدارک، عکسها، فیلمها و حتی نامههای شخصی رزمندگان را گردآوری کنیم. این اسناد وقتی در اختیار هنرمند قرار بگیرد، اثر او عمیقتر و واقعیتر خواهد بود.
خبرنگار: شما در صحبتهایتان به جنگ ۱۲ روزه علیه رژیم صهیونیستی هم اشاره داشتید. چرا این موضوع برای سازمان شما اهمیت دارد؟
سردار بایرامی: این جنگ اگرچه فقط ۱۲ روز طول کشید، اما در واقع بهاندازه ۱۲ سال حادثه در خود داشت. مقاومت مردم در این مدت کوتاه بهقدری شگفتانگیز بود که بسیاری آن را نقطه عطفی در تاریخ معاصر میدانند. ما وظیفه داریم این نبرد را مستند کنیم تا دنیا بداند که ملت ایران و جبهه مقاومت چگونه توانستند در برابر قدرتهای جهانی بایستند.
خبرنگار: سازمان شما چه اقداماتی برای مستندسازی این جنگ انجام داده است؟
سردار بایرامی: از همان روزهای نخست با تدابیر فرماندهی کل نیروهای مسلح و بنیاد حفظ آثار وارد عمل شدیم. ما از همه سازمانها، نهادها و حتی گروههای مردمی خواستیم هر سندی که دارند در اختیارمان بگذارند. یک سایت اختصاصی با نام «دفاع داکس» راهاندازی کردیم تا اسناد بهصورت مستقیم بارگذاری شوند. این کار به ما امکان میدهد آرشیوی جامع و بهروز داشته باشیم.
خبرنگار: همکاری نهادهای لشکری و مردمی در این زمینه چطور بوده است؟
سردار بایرامی: خوشبختانه استقبال خوبی صورت گرفته است. از ارتش، سپاه، وزارتخانهها و حتی خانوادههای شهدا اسناد متعددی به دست ما رسیده است. مردمی بودن این کار اهمیت زیادی دارد چون دفاع مقدس یک تجربه صرفاً نظامی نبود بلکه همه ملت در آن نقش داشتند.
خبرنگار: سایت دفاع داکس دقیقاً چه هدفی را دنبال میکند؟
سردار بایرامی: هدف ما ایجاد یک بانک اطلاعاتی ملی است که همه پژوهشگران، هنرمندان و حتی مردم بتوانند به آن دسترسی داشته باشند. وقتی اسناد در یکجا جمع شود، پژوهشها دقیقتر میشود و امکان تحریف کاهش مییابد.
خبرنگار: چه چالشهایی در جمعآوری اسناد وجود دارد؟
سردار بایرامی: مهمترین چالش پراکندگی منابع است. بخشی از اسناد در دست خانوادههاست، بخشی در آرشیو سازمانها و بخشی هم متأسفانه در معرض نابودی. ما تلاش میکنیم با اعتمادسازی، همه این منابع را گرد هم بیاوریم. چالش دیگر هم محدودیت بودجه است که البته با همت نیروهای مردمی تا حدی جبران میشود.
خبرنگار: به نظر شما این مستندسازی چه نقشی در معرفی مقاومت ملت ایران به دنیا دارد؟
سردار بایرامی: دنیا باید بداند که مقاومت ملت ایران فقط در میدان نظامی نبود بلکه در عرصه فرهنگی و اجتماعی هم جریان داشت. وقتی اسناد دقیق و هنر متعهد در کنار هم قرار بگیرند، تصویر واقعی ایران به جهان منتقل میشود و تبلیغات دشمن بیاثر میگردد.
خبرنگار: به هنر و رسانه اشاره کردید. این دو حوزه چگونه میتوانند مکمل یکدیگر باشند؟
سردار بایرامی: هنر میتواند احساسات را برانگیزد و رسانه میتواند پیام را گسترش دهد. اگر اسناد دقیق به هنرمند برسد و اثر او توسط رسانه به مخاطبان جهانی عرضه شود، ما یک زنجیره کامل روایتگری خواهیم داشت. این همان چیزی است که امروز به آن نیاز داریم.
خبرنگار: در پایان، چه پیامی برای پژوهشگران، هنرمندان و مردم دارید؟
سردار بایرامی: پیام من این است که همه خود را وارث دفاع مقدس بدانند. هرکس میتواند نقشی ایفا کند؛ یکی با ثبت یک خاطره، دیگری با خلق یک اثر هنری و دیگری با انتشار اسناد. دفاع مقدس فقط متعلق به گذشته نیست، بلکه چراغ راه آینده است. اگر دست به دست هم بدهیم، میتوانیم میراث عظیم مقاومت را برای نسلهای آینده زنده نگه داریم.
انتهای خبر/