بافت‌های فرسوده؛ جولانگاه تازه طلاسازان پایتخت
به گزارش خبرنگار گروه جامعه پایگاه خبری تحلیلی «تهران پرس»، در سال‌های اخیر پایتخت با مشکلات متعدد شهری مواجه بوده است؛ از ترافیک و آلودگی هوا گرفته تا ساخت‌وسازهای بی‌رویه و کمبود فضای سبز. اما در دل همین معضلات، پدیده‌ای آرام و پنهان در حال گسترش است که کمتر درباره آن سخن گفته شده است؛ کارگاه‌های طلاسازی که در خانه‌های قدیمی و بافت‌های فرسوده شهر جا خوش کرده‌اند. این کارگاه‌ها نه‌تنها چهره محله‌ها را تغییر داده‌اند بلکه سلامت و امنیت شهروندان را هم به خطر انداخته‌اند.
کارگاه‌های طلاسازی در مناطق مسکونی، برخلاف مقررات شهرسازی، روز به روز در حال افزایش‌اند. اغلب آنها در خانه‌های حیاط‌دار و قدیمی مستقر می‌شوند؛ جایی که به‌راحتی می‌توانند دستگاه‌های خود را نصب کنند و فعالیتی پر سود اما آلاینده را آغاز کنند. کارشان بیشتر با اسید و مواد شیمیایی است و همین موضوع خطر بیماری‌های تنفسی و حتی سرطان را برای اهالی به همراه دارد.
سرمایه‌های کلان و کارگران بی‌دفاع
طلاسازان با پشتوانه مالی بالا، به‌سادگی می‌توانند هر ملکی را در نزدیکی بازار تهران خریداری یا اجاره کنند. بسیاری از آنها ترجیح می‌دهند خانه‌های ویلایی قدیمی را با تعمیرات جزئی به کارگاه تبدیل کنند. در این میان، کارگران مهاجر افغان، نیروی اصلی این کارگاه‌ها هستند؛ افرادی که با دستمزدی اندک و بدون بیمه مشغول به کار می‌شوند. به همین دلیل هزینه‌های تولید برای کارفرما بسیار پایین تمام می‌شود و سود سرشاری نصیب او می‌گردد.
اما این سودآوری، هزینه سنگینی برای اهالی محلات دارد. برای نمونه در محله‌ای کوچک با تنها شش خانوار، ورود یک کارگاه طلاسازی کافی است تا آرامش و سلامت ساکنان به خطر بیفتد. اعتراض‌های اهالی نیز معمولا بی‌نتیجه می‌ماند و فعالیت کارگاه ادامه پیدا می‌کند.
صدای مردم؛ اعتراضی بی‌پاسخ
علی کریمی، از شهروندان محدوده بازار تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار تهران‌پرس گفت:«چندین بار با سامانه ۱۳۷ تماس گرفتم و فعالیت غیرقانونی طلاسازان را گزارش دادم، اما هیچ توجهی نشد. حتی منتظر ماندم تا از طرف شهرداری بیایند و رسیدگی کنند، اما اقدامی صورت نگرفت. آیا نباید قانونی برای برخورد با این کارگاه‌ها وجود داشته باشد؟ روز به روز تعدادشان بیشتر می‌شود و کسی هم مانع نیست.»
او افزود: «از بس تماس گرفتم خسته شدم. در نهایت خودم مجبور شدم به طلاسازان تذکر بدهم. از شهردار تهران خواهش می‌کنم فکری به حال رشد قارچ‌گونه کارگاه‌های طلاسازی در محلات کند. همه می‌دانند اسیدی که در این کارگاه‌ها استفاده می‌شود خطرناک و سرطان‌زاست.»
امنیت ازدست‌رفته
مریم همت، از ساکنان کوچه شهید مجید انصاری در محدوده بازار تهران، نیز مشکلات دیگری را مطرح می‌کند: «ساختمان هشت‌طبقه‌ای در کوچه ما ساخته شد و به‌طور کامل در اختیار طلاسازان قرار گرفت. از همان زمان دیگر جای پارکی برای خودروهایمان نداریم. رفت‌وآمدهای مشکوک زیاد شده و امنیت محله تقریبا از بین رفته است. چرا باید صنایع مزاحم در دل محله‌های مسکونی فعال باشند؟ چرا شهرداری هیچ برخوردی نمی‌کند؟»
به گفته او، قبل از ساخت این ساختمان محله آرام بود و تردد کمی داشت. اما امروز صدای دستگاه‌ها و بوی تند اسید زندگی اهالی را مختل کرده است. «بارها به شهرداری منطقه نامه نوشتیم، اما هیچ نتیجه‌ای نداشت.»
نظر کارشناسان؛ کوتاهی شهرداری
علی رزاقی، کارشناس مسائل شهری، در گفتگو با تهران‌پرس گفت: «اگر شهردار منطقه از همان ابتدا به‌طور جدی وارد عمل می‌شد، امروز شاهد چنین مشکلاتی نبودیم. مشاغل مزاحم نباید در محلات مسکونی فعال باشند. اما متأسفانه کارگاه‌های طلاسازی بدون هیچ محدودیتی در حال گسترش‌اند.»
به باور او، اکثر خانه‌های قدیمی یا خریداری شده یا اجاره شده و اکنون تحت انحصار طلاسازان درآمده است. «اگر همین حالا برخورد نکنیم، در آینده نزدیک با معضلات بیشتری روبه‌رو خواهیم شد. این‌که چرا شهرداری در این زمینه بی‌تفاوت عمل می‌کند، جای تعجب دارد. جان مردم مهم‌تر است یا سود عده‌ای خاص؟»
دلایل گسترش کارگاه‌های غیرقانونی
بررسی‌های میدانی تهران پرس نشان می‌دهد دلایل متعددی باعث شده طلاسازان به سراغ خانه‌های قدیمی بیایند. مهم‌ترین آنها عبارتند از:
فرار از مالیات: بسیاری از این کارگاه‌ها ثبت رسمی ندارند و به همین دلیل مالیات پرداخت نمی‌کنند.
اجاره پایین: املاک مسکونی در بافت‌های فرسوده اجاره کمی دارند و برای فعالیت صنعتی مقرون‌به‌صرفه هستند.
خلأ نظارت: نبود بازرسی‌های مستمر از سوی شهرداری و سازمان‌های مسئول، فضا را برای فعالیت آزادانه فراهم کرده است.
در نتیجه، خانه‌هایی که در اسناد رسمی به‌عنوان ملک مسکونی ثبت شده‌اند، عملاً به واحدهای صنعتی آلاینده تبدیل شده‌اند.
راهکارهای پیشنهادی
برای مقابله با این معضل، کارشناسان چند راهکار پیشنهاد می‌کنند:
1. شناسایی و پلمب فوری کارگاه‌های غیرمجاز توسط شهرداری و نهادهای نظارتی.
2. همکاری قوه قضائیه و سازمان محیط زیست برای تصویب و اجرای قوانین بازدارنده.
3. ایجاد شهرک‌های صنعتی ویژه طلاسازان در حومه تهران، همراه با مشوق‌های مالی برای انتقال واحدها.
4. استفاده از ظرفیت مردم برای گزارش تخلفات؛ اگر شهروندان مطمئن باشند با یک تماس تلفنی کارگاه متخلف پلمب می‌شود، همکاری بیشتری خواهند داشت.
سلامت مردم؛ خط قرمزی فراموش‌شده
سلامت شهروندان، حقی طبیعی و انکارناپذیر است. اما به نظر می‌رسد در سایه سودجویی‌های پنهان، این حق نادیده گرفته شده است. نقش کارگاه‌های طلاسازی در آلودگی هوای تهران و تهدید امنیت محلات، سال‌ها مغفول مانده و اکنون به نقطه بحران رسیده است.
اگر دستگاه‌های اجرایی و نظارتی با شجاعت و جدیت وارد عمل نشوند، در آینده نزدیک تبعات این بی‌توجهی جبران‌ناپذیر خواهد بود. تهران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیم‌های قاطع و ساختارمند است.
پدیده گسترش کارگاه‌های طلاسازی در بافت‌های فرسوده، تنها یک مشکل محلی نیست؛ این موضوع به‌طور مستقیم با سلامت، امنیت و کیفیت زندگی میلیون‌ها شهروند تهرانی گره خورده است. برخورد جدی شهرداری، همکاری سایر نهادها و ایجاد راهکارهای جایگزین، می‌تواند مسیر را برای حل این بحران هموار کند. در غیر این صورت، باید منتظر عمیق‌تر شدن مشکلات زیست‌محیطی و اجتماعی در قلب پایتخت باشیم.
انتهای خبر/ حسین عبداللهی