امر به معروف و نهی از منکر، مسئولیتی همگانی

به گزارش خبرنگار تهران پرس؛ امر به معروف و نهی از منکر، دو رکن اساسی در دین مبین اسلام هستند که نقش مهمی در سلامت و سعادت فردی و اجتماعی ایفا می‌کنند. این دو فریضه، تنها مجموعه‌ای از دستورات خشک و محدود نیستند، بلکه یک سازوکار پویا و زنده برای حفظ ارزش‌ها، ترویج خوبی‌ها و پیشگیری از آسیب‌ها در جامعه به شمار می‌روند. امر به معروف، به معنای دعوت و تشویق دیگران به انجام کار‌های نیک و پسندیده است؛ کار‌هایی که عقل و شرع بر درستی آنها تأکید دارند.

 این دعوت می‌تواند به شکل‌های مختلفی انجام شود؛ از یک لبخند مهربانانه و تشویق زبانی گرفته تا الگو بودن در عمل و حمایت از اقدامات مثبت. نهی از منکر نیز، به معنای بازداشتن و منع کردن دیگران از انجام کار‌های ناپسند و نادرست است؛ کار‌هایی که باعث آسیب به فرد و جامعه می‌شوند. این منع کردن نیز باید با حکمت، ملایمت و دلسوزی همراه باشد، نه با تندی و خشونت.

براساس آموزه‌های موجود درکتب فقهی و اخلاقی معتبر شیعه، هدف اصلی از امر به معروف و نهی از منکر، ساختن جامعه‌ای سالم، پویا و رو به رشد است؛ جامعه‌ای که در آن فضائل اخلاقی گسترش یافته و رذائل اخلاقی کاهش یابند. این دو فریضه، به افراد کمک می‌کنند تا نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت کنند و در برابر مشکلات و آسیب‌های اجتماعی بی‌تفاوت نباشند. امر به معروف و نهی از منکر، تنها وظیفه یک قشر خاص از جامعه نیست، بلکه وظیفه‌ای همگانی است که بر عهده تمامی افراد جامعه قرار دارد. هر فرد، در هر جایگاهی که قرار دارد، می‌تواند با رعایت اصول و موازین اخلاقی، در ترویج خوبی‌ها و جلوگیری از بدی‌ها سهیم باشد.

برای مثال، یک معلم می‌تواند با تشویق دانش‌آموزان به درس خواندن و رعایت ادب، امر به معروف کند. یک پزشک می‌تواند با دلسوزی و مهربانی با بیماران، نهی از منکر کند. یک کاسب می‌تواند با رعایت انصاف در معامله، امر به معروف کند؛ و یک شهروند عادی می‌تواند با رعایت قوانین و مقررات، نهی از منکر کند. فواید امر به معروف و نهی از منکر، تنها به جامعه محدود نمی‌شود، بلکه فرد نیز از این دو فریضه بهره‌مند می‌شود. فردی که به امر به معروف و نهی از منکر عمل می‌کند، احساس رضایت و آرامش بیشتری دارد و در جامعه از احترام و اعتماد بیشتری برخوردار است.

البته، باید توجه داشت که امر به معروف و نهی از منکر، آداب و شرایط خاصی دارد که باید رعایت شوند. مهم‌ترین این شرایط، داشتن آگاهی و اطلاعات کافی، رعایت اخلاق و مهربانی، و پرهیز از تندی و خشونت است. همچنین، باید به این نکته توجه داشت که هدف از امر به معروف و نهی از منکر، اصلاح و ارشاد است، نه تحقیر و تخریب. در نهایت، امر به معروف و نهی از منکر، یک فرصت ارزشمند برای ساختن جامعه‌ای بهتر و دنیایی زیباتر است. بیایید با عمل به این دو فریضه، سهم خود را در این راه ادا کنیم و به سوی فردایی روشن‌تر گام برداریم.

تعریف و مفهوم
امر به معروف دعوت و تشویق دیگران به انجام کار‌های نیک و پسندیده که عقل و شرع بر درستی آنها تأکید دارند. (مستند به آیه ۱۰۴ سوره آل عمران: "وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ ۚ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ")
نهی از منکر: بازداشتن و منع کردن دیگران از انجام کار‌های ناپسند و نادرست که باعث آسیب به فرد و جامعه می‌شوند. (مستند به آیه ۱۱۰ سوره آل عمران: "کُنتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ")

این دو فریضه از ارکان مهم اسلام هستند و در قرآن و روایات بر اهمیت آنها تأکید فراوانی شده است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: "همانا خداوند عزوجل مبغوض دارد مؤمنی را که دین ندارد. پرسیدند: کدام مؤمن دین ندارد؟ فرمودند: کسی که نهی از منکر نکند. " (وسائل الشیعه، ج ۱۶، ص ۱۲۲)
هدف اصلی از امر به معروف و نهی از منکر، ایجاد جامعه‌ای سالم، پویا و رو به رشد است که در آن فضائل اخلاقی گسترش یافته و رذائل اخلاقی کاهش یابند. این دو فریضه به افراد کمک می‌کنند تا نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت کنند و در برابر مشکلات و آسیب‌های اجتماعی بی‌تفاوت نباشند.
فواید فردی: احساس رضایت و آرامش، افزایش اعتماد به نفس، تقویت ایمان.
فواید اجتماعی: کاهش جرم و جنایت، گسترش عدالت و امنیت، تقویت همبستگی اجتماعی.

امر به معروف و نهی از منکر، آداب و شرایط خاصی دارد که باید رعایت شوند:

۱. آگاهی و اطلاعات کافی: فرد باید نسبت به معروف و منکر مورد نظر، آگاهی کافی داشته باشد.
۲. اخلاق و مهربانی: باید با اخلاق نیکو و مهربانی عمل کرد و از تندی و خشونت پرهیز نمود. (مستند به آیه ۱۵۹ سوره آل عمران: "فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ")
۳. احتمال تأثیر: باید احتمال داد که امر به معروف و نهی از منکر مؤثر واقع شود.
۴. عدم ایجاد فتنه: نباید باعث ایجاد فتنه و درگیری شود.

امر به معروف و نهی از منکر، یک فرصت ارزشمند برای ساختن جامعه‌ای بهتر و دنیایی زیباتر است. با عمل به این دو فریضه، می‌توانیم سهم خود را در این راه ادا کنیم و به سوی فردایی روشن‌تر گام برداریم.

 انجام امر به معروف و نهی از منکر با رعایت ادب و اخلاق
بسیاری از تهرانی‌ها معتقدند که امر به معروف و نهی از منکر باید با رعایت ادب و اخلاق باشد.
آنها بر این باورند که اگر این وظیفه با تندی و فشار همراه باشد، ممکن است تاثیر معکوس داشته باشد و مردم را از انجام کار‌های نیک بازدارد. بر این باورند که در جامعه‌ی کنونی، راه حل مؤثر، ترویج فرهنگ محبت و احترام در حین امر و نهی است.
در خیابان‌های تهران، باید در برخورد با دیگران، نرم‌خویی و حکمت را سرلوحه قرار داد و یادآوری کار‌های نیک را به شکلی محبت‌آمیز انجام داد.

امر به معروف و نهی از منکر و اهمیت نقش خانواده
برخی تهرانی‌ها بر اهمیت نقش خانواده و آموزش در شروع امر به معروف و نهی از منکر تأکید می‌کنند.
آنها می‌گویند جامعه باید با آموزش‌های صحیح و فرهنگ‌سازی در مدارس و خانواده‌ها، انسان‌ها را به انجام این وظیفه تشویق کند، نه اینکه صرفاً از طریق هشدار‌های مستقیم و سرکوبگرانه عمل کنیم.
خیلی از مردم معتقدند آموزش و فرهنگ‌سازی از سنین پایین، باعث می‌شود فرد خودش به وظیفه‌اش در جامعه عمل کند، نه اینکه به اجبار یا ترس.

انتهای خبر/