کد خبر: 69758
ف

تاریخچه روضه خوانی در ایران

تاریخچه روضه خوانی در ایران به عهد صفویه می‌رسد. کمی پیش از آغاز عهد صفویه، ملاحسین کاشفی با نگارش کتاب «روضه الشهدا» سنگ بنای آن را پایه گذاری کرد.

 تاریخچه روضه خوانی در ایران

به گزارش تهران پرس، روضه خوانی در ایران از زمان شکل گیری، کارکردی تبلیغی داشته است. به گونه‌ای که روضه خوان‌ها با هنر و فن خود ابزار اصلی این مهم به شمار می‌رفتند. آیت الله گلپایگانی در مورد نقش تبلیغی روضه خوانی گفته‌اند: «اگر یک قدری بگذرد و این مجالس نباشد، ترویج کم می‌شود و فاصله مردم از اسلام، مفاهیم و اهدافش زیاد می‌شود. اگر مجالس روضه نباشند و به جای آن مجالس سخنرانی داشته باشیم، این طور نمی‌شود که بهره برداری کرد... در هر دهی، در هر شهری، در هر مکانی این دین با این مجالس ترویج می‌شود.» [1]
 
از تاریخ پیدایش و چگونگی روضه خوانی به شکل امروزی اطلاع دقیق و کاملی وجود ندارد؛ اما به احتمال زیاد ریشه آن به دوران اولیه اسلام باز می گردد و اهل بیت (علیهم السلام) بنیانگذار آن هستند. ائمه معصومین (ع) شیعیان را به برپایی مجالس حسینی ترغیب می‌کردند.
 
اما تاریخچه روضه خوانی در ایران به عهد صفویه می‌رسد. کمی پیش از آغاز عهد صفویه، ملاحسین کاشفی با نگارش کتاب «روضه الشهدا» سنگ بنای آن را پایه گذاری کرد. «روضه و روضه خوانی، به معنای ذکر مصیبت سید الشهدا و مرثیه خوانی برای ائمه معصومین (ع) است که مورد تشویق امامان و یکی از عوامل زنده ماندن نهضت حسینی و پیوند روحی و عاطفی شیعه با اولیای دین است. اشک ریختن و گریستن در مصائب اهل بیت (ع) نشانه عشق به آنان است و علاوه بر سازندگی‌های تربیتی برای سوگوار، موجب اجر و پاداش الهی در آخرت و بهره‌مندی از شفاعت اباعبدالله الحسین است.»
 
معنای روضه در اصل، باغ و بوستان است اما سبب اشتهار مرثیه خوانی به «روضه» آن است که مرثیه خوانان در گذشته، حوادث کربلا را از روی کتابی به نام «روضة الشهدا» می‌خواندند که تالیف ملاحسین کاشفی است. ملاحسین کاشفی سبزواری (متوفای 910 هجری) یکی از دانشمندان و خطبای با قریحه و خوش آواز سبزوار در قرن نهم هجری بود.» [2]
 
مولف «روضه الشهدا» این کتاب را به زبان فارسی نوشت. موضوع آن درباره رویدادهای کربلا و مصیبت‌های امام حسین و اهل بیت (علیهم السلام) است. از آنجایی که مطالب این اثر را در مجالس عزاداری روی منبر می‌خواندند، خوانندگان این کتاب به «روضه خوان» معروف شدند. به نظر می‌رسد کتاب روضه الشهدا اولین کتاب مقتل فارسی است که خواندن آن بین فارسی زبانان رواج داشته است. روضه خوانی به روش قرائت کتاب «روضه الشهدا» در ایران از دوره صفویه آغاز شده است.
 
روضه خوانان بر مبنای محتوا و نوع گفتار به دو نوع «ذاکرین» و «واعظین» تقسیم می‌شدند. «ذاکرین با استفاده از ویژگی‌های نقالی همچون داشتن آواز خوش و تسلط بر موضوع‌های نقل و شناخت روحیه مخاطبان و همچنین توانایی ترسیم و تجسم وقایع و تغییر درحالات و رفتار مناسب با حادثه به ذکر مصیبت و واعظین با گفتن آیات و احادیث به موعظه، پند و اندرزگویی می‌پرداختند.» [3]
 
ژان کالمار درباره مراسم عزاداری در دوران صفویه نوشته است: «تجدید خاطره فاجعه کربلا به صورتی که در زمان صفویه جانی تازه گرفت، دنباله سنتی قدیمی از آداب مذهبی است؛ مانند بقاع شهیدان کربلا، سینه زنی و روضه خوانی در روز عاشورا و در دهه اول محرم، که به وسیله مسلمانانی که گرایش‌های عقیدتی گوناگون دارند اجرا می‌شده است.» [4]
 
روی کار آمدن دولت صفویه و رسمی شدن مذهب شیعه در ایران به همراه نگارش کتاب «روضه الشهدا»، نقش به سزایی در آیین سوگواری و روضه خوانی در ایام محرم داشته‌اند به گونه‌ای که روضه خوانی سبکی جدید از عزاداری به حساب می‌آمده است.  علاوه بر دوران صفویه، در عصر قاجار نیز روضه خوانی و عزداری ادامه یافته و تعزیه نیز که در زمان صفویه مسیر تکاملی خود را پیمود، در عصر قاجار به اوج شکوفایی خود رسید.
 
در این دوره معمولا یک روضه خوان پیش از آغاز تعزیه، از روی کتاب «روضة الشهدا» روضه می‌خواند و پس از آن، تعزیه و شبیه به نمایش در می‌آمد. به تدریج که تعزیه به صورت یک نمایش مذهبی مشخص و مستقل و جا افتاده در آمد، روضه خوانی‌های مقدماتی نیز از آن حذف شد.
 
روضه خوانی و عزاداری در دوران قاجاریه با صفویه از چند وجه قابل تمایز است. نخست آنکه عزاداری‌ها به دهه اول محرم خلاصه نمی‌شد. در دوره صفویه معمولاً عزادارى از ماه محرم تجاوز نمى کرد، امّا در این دوره، مراسم عزادارى مدت زمان بیشترى را در بر مى گرفت. در ماه هاى محرم و صفر مردم در بسیارى از محله‌های تهران مراسم روضه خوانى برپا مى کردند. دوم اینکه زنان از فعال‌ترین قشرهایی بودند که در مراسم عزادارى ماه محرم، روضه خوانى و نمایش هاى تعزیه شرکت داشتند به نوعی پررنگ‌ترین حضور اجتماعی زنان در دوران قاجار محسوب می‌شد.
 
بیشترین بخش نقل روضه خوانان مانند شاخه‌های مختلف نقالی مذهبی ایرانی، نقل مربوط به پیامبر (ص)، اهل بیت (علیهم السلام)، امامان خصوصا شهادت امام حسین (ع) و یاران باوفایش بود که به شکلی تاثیرگذار و نمایشی از سوی روضه خوانان برای حاضران نقل می‌شد.
 
نحوه اجرای روضه بدین ترتیب بود که روضه خوانان به میان مردم رفته، روی یک صندلی یا منبر می‌نشستند و با سخنانی گیرا شهادت امام حسین (ع) و همراهانش را به شکل نمایشی بیان کرده و مردم را به گریه وا می‌داشتند. روضه خوانی بیشتر از انواع دیگر نقالی مذهبی به گفتار و نحوه بیان تکیه داشت. این افراد در سخنرانی چنان توانمند بودند که ساعت‌ها پشت سر هم و بدون لحظه‌ای توقف حرف می‌زدند. لباس و پوشش روضه خوان‌ها هم در جای خود قابل ذکر و توجه است. «آن‌ها به شیوه‌ای محترمانه‌تر از سایر ایام لباس می‌پوشیدند. روی شانه‌ها، بر پشت و روی شکم پارچه‌ای بزرگ و سیاه می‌انداختند که نواری از آن به پهنای یک پا تا روی پا‌هایشان آویخته می‌شد و روی عمامه هم پارچه سیاهی می‌انداختند که تقریبا همه آن را می‌پوشاند.» [5]
 
هر چند «روضه الشهدا» تا مدت‌ها در میان ایرانیان یکی از اصلیترین منابع کسب اطلاع از وقایع عاشورا بود، اما در دهه‌های اخیر پس از وارد شدن برخی انتقادات به صحت اطلاعات تاریخی این کتاب، از شهرت و محبوبیت آن کاسته شد.
 
روضه خوانی، سنت و سبکی مذهبی و دیرینه است که در تثبیت مذهب شیعه در ایران و شناساندن مصائب ائمه معصومین (علیهم السلام) خصوصا شهدای کربلا در ماه‌های محرم و صفر تاثیرگذار بوده است. اگرچه در مسیر تاریخ، گاهی خرافه به آن افزوده شده اما نقش روضه نویس‌ها و روضه خوان‌ها در این مهم امری غیرقابل انکار است. علاوه بر این روضه خوانان، هنرمندانی هستند که با هنر خویش خدمتی فرهنگی و دینی انجام داده‌اند.
 
منبع: خبرگزاری دانشجو

پخش زنده اخبار

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • عکس: نشست نقش سازمان اینترپل در ناامن سازی جهان برای مجرمین
  • عکس: همایش «بحران مدیریت» و «مدیریت بحران»
  • تعاون برای جهش نیاز به تغییر دارد
  • هر صد یا صد و پنجاه سال تقریبا یک زلزله بزرگ در تهران آمده است
  • لغو عضویت سپنتا نیکنام عضو زرتشتی
  • خبری از باران نیست
  • آغاز فروش تخم‌مرغ دولتی
  • رسیدگی به مسئله دانشجویان ستاره‌دار
  • مهمترین اخبار مجلس در روز ۲۲ آذرماه
  • کنگره آمریکا برجام را به کاخ سفید پاس داد
  • دلالان مسکن مهر دستگیر شدند
  • حضور سربازان جدید تراکتورسازی در پادگان + عکس
  • زمین‌لرزه‌ای به بزرگی 4.4 ریشتر هجدک در استان کرمان را لرزاند.
  • چرا یارانه یک ریال اضافه نشد
  • شرایط حمل سلاح سرد
  • اعلام زمان واریز یارانه آذر ماه
  • سیرجان و مریوان شهرهای جهانی صنایع‌دستی
  • جزئیات جلسه ۸ساعته آیت‌الله آملی لاریجانی با دانشجویان
  • قطع گردن دختر با ساطور توسط پدر سنگدل
  • نشست خبری بیست و ششمین جشنواره پژوهش و فناوری برگزار می شود
  • حمایت اتحادیه اروپا از اقلیت روهینگیا
  • محور کندوان یک‌طرفه می‌شود
  • تصادف در محور رفسنجان
  • کاهش تولید نفت آمریکا
  • سقوط هواپیمای فرماندهان ارتش و سپاه
  • امار تلفات مسکن مهر در زلزله
  • کلسترول بد علت اصلی ابتلا به حملات قلبی
  • هیأت تجاری اسرائیلی به بحرین سفر می‌کند
  • «سوچی» جایگزین «ژنو» می‌شود؟
  • وقوع 16 زمین‌لرزه در 40 دقیقه
  • اعلام وضعیت اضطراری در ایتالیا
  • تولید ۳.۵ میلیارد لیتر فرآورده در پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس
  • زمین‌لرزه 4 ریشتری دلفان را لرزاند
  • متبرک بودن کت احمدی نژاد!
  • خیانت هیات اجرایی به روح المپیک
  • وعده شام در یک کنسرت پاپ!
  • خودروسازان سوار بر بی‌کیفیت‌ها می‌تازند!
  • واکنش «کدخدایی» حضور «محسنی‌اژه‌ای» در دانشگاه
  • همه علیه بهداد
  • عامل آغازگر متاستاز در سرطان سینه مشخص شد
  • نمی‌خواهم به فوتبال ایران برگردم
  • ۶۰۰ میلیارد عوارض خروج کجا هزینه شد؟
  • خرید خانه در تهران با کمتر از ۷۰ میلیون تومان
  • بیت‌کوین مهارشدنی است؟!
  • بنزین ۴۰۰ تومانی ۱۰۰۰ شد، چرا یارانه یک ریال اضافه نشد؟
  • عنایتی: مربی مدعی اخلاق زیر پای بازیکن ما نشست
  • شرکت گاز در برابر آبونمان تسلیم شد
  • دستگیری ۴ شرور تهران پس از رجزخوانی در فضای مجازی
  • پیشرفت صد درصدی مهندس پرسپولیس
  • صفحه اول روزنامه های صبح امروز
  • دوره تخصصی آموزش خبرنگاری به صورت کارگاهی و عملی (رایگان)
  • ۴۱ پژوهشگر برتر جشنواره جوان خوارزمی تقدیر می شوند
  • بایرن ابتدای بهار تصمیم می‌گیرد روبن و ریبری بمانند یا بروند
  • کاشانی: هفته آینده خبرهای خوبی برای هواداران داریم
  • تاج:کفپوش جدید را برای فوتسال آسیا در نظر گرفتیم
  • روسیه سفارت خود در صنعاء را تخلیه کرده است
  • زلزله 4.3 ریشتری هجدک را لرزاند
  • بیداد قحطی و وبا در یمن
  • فوتسال بانوان نفت روی هوا!
  • بازداشت ۵ کلاهبردار در حوزه مالیات
  • افتخاری: چشمم آب نمی‌خورد که مهاجم خوب داخلی جذب کنیم
  • جدایی مسعود شجاعی از پانیونیوس
  • حضور فعال‌تر احمدی‌نژاد در مجمع
  • آصفی: 1300 بلیط جام جهانی توسط ایرانی‌های خارج از کشور خریداری شده است
  • نظری‌جویباری: برای سال آینده می‌شود روی شفر برنامه‌ریزی کرد
  • خسروی: چرا داوران بین‌المللی در کلاس داوری کیش حاضر نشدند؟!
  • از کفپوش جدید سالن فوتسال رونمایی شد+ تصاویر