ف
کد خبر: 196224 تاریخ انتشار: 02/اسفند/1396 - 22:51

یادداشت/

منبیج؛ نقطه اوج تنش ترکیه و آمریکا

منبیج نقطه اوج تنش آمریکا و ترکیه به عنوان دو عضو ناتو است که علت اصلی اختلاف و تنش دو کشور در این منطقه ناشی از تفسیر متفاوت آن ها از گروه یگان مدافع خلق است. که ترکیه آن را به عنوان گروه تروریستی و آمریکا آن را شریک مهم در مبارزه با داعش می داند


به گزارش خبرگزاری تهران پرس ؛بدون تردید یکی از مسائل راهبردی عالم سیاست در سال های اخیر به بحران سوریه و پیامدهای مختلف منطقه ای و بعضا فرامنطقه ای آن مرتبط می شود. این بحران موجب حضور و نقش آفرینی مستقیم و غیرمستقیم بازیگران منطقه ای و بین المللی در تحولات میدانی سوریه شده است. سوریه به دلیل موقعیت جغرافیایی و استراتژیک یکی از مهم ترین کشورهای خاورمیانه محسوب می شود که توانسته است در چند دهه اخیر نقش مهمی را در روند تحولات منطقه ای ایفا نماید. لذا هر تغییر در نظام این کشور باعث تغییر ژئوپلتیک خاورمیانه می شود.

ترکیه یکی از بازیگران منطقه ای مهم در قبال بحران سوریه بوده و جهت گیری این کشور نقش مهمی در تعمیق بحران داشته است. تا اوایل دهه 60 میلادی با تغییر دستگاه سیاسی ترکیه  ؛ منطقه خاورمیانه و تحولات آن در سیاست خارجی ترکیه مورد اهمیت قرار گرفت. با به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه، ترکیه توجه خود را به مسئله خاورمیانه بیشتر و درصدد برامد نقش فعال تری در مسائل این منطقه ایفا کند. سیاست خارجی این کشور توسط احمد داوود اوغلو وزیر امور خارجه تئوریزه شد.

وی در کتاب خود به عنوان عمق استراتژیک استدلال می کند که موقعیت جغرافیایی ترکیه که این کشور را در تقاطع فرهنگ ها و نقاط جغرافیایی متفاوتی شامل آسیا، خاورمیانه، بالکان، اسیای مرکزی و اروپا قرار داده است، پویایی های سیاست خارجی این کشور را تعیین می کند و بر این مبنا ترکیه با همه این نقاط جغرافیایی تعامل سازنده داشته باشد از این رو تحلیلگران این سیاست خارجی جدید ترکیه را تحت عنوان « نوعثمان گرایی» تعریف می کنند. که یکی از مهم ترین ویژگی های عثمان گرایی جدید به صفر رساندن مشکلات با همسایگان بود.

حضور موثر در سازمان کنفرانس اسلامی، عضویت ناظر در اتحادیه عرب، ایفای نقش پررنگ تر در منطقه خاورمیانه، گسترش روابط با سوریه ( سفر تاریخی بشار اسد به ترکیه در سال 2004)، بهبود مناسبات با عراق، توسعه روابط با گروه های کرد و حکومت خودمختار شمال عراق ( سفر داود اوغلو به اربیل 1388)، تجدید نظر در روابط ترکیه با اسرائیل به موازات گسترش روابط با اعراب ( جریان درگیری لفظی اردوغان با شیمون پرز در اجلاس داوس و حمله به کشتی آزاد در غزه) را می توان از مهم ترین مشخصات و دستاوردهای سیاست خارجی ترکیه در پرتو دیدگاه ها و رویکردهای حزب عدالت و توسعه دانست. اما وقوع انقلاب های عربی سیاست خاورمیانه ای ترکیه را دچار تلاطم و تعارض کرد که یکی از نتایج مهم بحران سوریه از هم پاشیدگی سریع « سیاست به صفر رساندن مشکلات» داوود اوغلو بود. با اغاز روند بیداری اسلامی در کشورهای عربی و شمال آفریقا سیاست ترکیه در سال 2011 از مسئله « صفر با همسایگان» به « تنش با همسایگان» سوق داد. یکی از تنش هایی که امروزه در بحران سوریه این کشور را با چالش ها و تهدیدات امنیتی روبرو کرده است مسئله حمایت آمریکا از یگان مدافع خلق است که از سوی دولت ترکیه به عنوان گروه تروریستی در نظر گرفته شده است.
در 30 دی ماه، جنگنده های ارتش ترکیه در اولین روز از عملیات نظامی موسوم به "شاخه زیتون" با عبور از حریم هوایی سوریه مواضع نیروهای وابسته به یگان های مدافع خلق (ی.پ.گ) را مورد حملات هوایی سنگین قرار دادند. تانک ها و خودروهای زرهی ارتش ترکیه نیز روز یکشنبه با عبور از گذرگاه مرزی استان "کیلیس" با شهر "اعزاز" در سوریه برای پیشبرد فاز زمینی عملیات وارد خاک این کشور شدند. ترکیه با در دست داشتن چراغ سبز روسیه و ایران هم زمان تلاش می کند با وسعت بخشیدن به مثلث "سپر فرات" (جرابلس-الباب-اعزاز) در شمال سوریه، دسترسی نیروهای کُرد در عفرین را به دیگر کانتون های منطقه خودگردان روژاوا (کردستان غربی) قطع کند. اردوغان از مدت ها گذشته همواره بر از بین بردن کریدور ترور در نواحی مرزی شمال سوریه تهدید به حمله نظامی می کرد تا این که با خبری مبنی بر تشکیل نیروهای مرزی ۳۰ هزار نفری متشکل از کُردهای شمال سوریه برای کنترل امنیت مرزهای مشترک توسط آمریکا این تهدید را به مرحله عمل رساند. بنابراین بسیاری از تحلیلگران این اقدام اردوغان را واکنش به استراتژی آمریکا در سوریه می دانند. بینال ییلدریم نخست وزیر ترکیه اعلام داشته کشورش در نظر دارد منطقه حائل ۳۰ کیلومتری در نوار شمالی و شرقی این کانتون ایجاد کند تا از این طریق از نفوذ نیروهای ی.پ.گ به خاک ترکیه جلوگیری شود. اما آنچه از منظر تقابل آمریکا و ترکیه در سوریه به عنوان چالشی نگران کننده مطرح است به موضوع وعده اردوغان مبنی بر حمله ارتش ترکیه به شهر منبیج بعد از عفرین مربوط می شود.

شهر منبیج تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری آمریکا قرار دارد و مقامات ترکیه معتقدند ایالات متحده در مورد این شهر عمدتاً عرب نشین خلف وعده کرده است چرا که قرار بود نیروهای آمریکایی و متحدان کُردش در قالب نیروهای دموکراتیک سوریه پس از بازپس گیری این شهر از نیروهای داعش، کنترل آن را به نیروهای محلی واگذار کنند. ترکیه یگان‌های مدافع خلق -نیروی شبه نظامی کرد در سوریه- را وابسته به حزب کارگران کردستان ترکیه -پ‌ک‌ک- می‌داند که سالها است با دولت مرکزی در تنش و درگیری‌اند و خواهان خودمختاری هستند. دولت ترکیه یگان‌های مدافع خلق را تروریست می‌داند اما آمریکا این نظر را قبول ندارد و این یگان‌ها را در نبرد با گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) حیاتی می‌داند. . نیروهای دمکراتیک سوریه در نبرد با داعش در خاک روسیه نقش مهمی داشتند و بخش بزرگی از نیروی زمینی را تشکیل دادند که با حمایت آمریکا دهها هزار کیلومتر مربع از خاک سوریه را از داعش پس گرفتند. در ماه اکتبر این نیروها رقه، پایتخت داعش را تصرف کردند، شهری که از سال ۲۰۱۴ که این گروه اعلام تشکیل خلافت اسلامی کرد یکی از مهمترین پایگاه‌های آنها بود. دولت ترکیه و ترک های ملی گرا به دو دلیل عمده، شبه خودمختاری کردها در منطقه شمال شرقی سوریه را خطرناک می دانند. اول اینکه این منطقه، درست در جنوب مرز ترکیه – سوریه قرار دارد و می تواند به پناهگاهی امن برای پ ک ک بدل شود. دوم اینکه استقلال یا خودمختاری کردهای سوریه به راحتی می تواند آرمان های کردهای اقلیت ترکیه که به طور گسترده در جنوب شرقی کشور مستقر هستند را تقویت کند.
 امریکا گسترش عملیات تهاجمی آنکارا به سمت "منبج" منطقه حضور نیروهای نظامی امریکایی را برنمی تابد تا بتواند با کنترل سوریه متحد استراتژیکش ایران را که در استرتژی جدید امریکا در تقابل با منافع واشنگتن است، کنترل کند. مهمتر از همه آنکه برای ایالات متحده امریکا منع گسترش نفوذ اسد بر مناطق نفت خیز سوریه نه تنها موجب کاهش قدرت حکومت اسد شده، بلکه از این طریق می تواند تنگناهایی را در مسیر منافع همپیمان اصلی دمشق یعنی روسیه ایجاد کند. همچنین کنترل بر سوریه جهت حفظ اسراییل را که از اولویت های اصلی واشنگتن در منطقه است، کاملا ضروری می داند. از نظر ترکیه، عفرین از این ظرفیت برخوردار است تا پ. ی. د. از طریق آن به عنوان معبری و با حمایت آمریکا بتواند به دریای مدیترانه که مهم ترین هدف این گروه است، برسد.

اما تحلیلگران مهم ترین اهداف عملیات عفرین  وسرانجام منبیج در سوریه را تامین امنیت مرز خود با بیرون راندن یگان مدافع خلق  و ایجاد حوزه نفوذ برای افزایش نقش خود در نظم آینده سوریه می دانند.  همچنین ترک ها احساس می کنند تداوم این روند و خودمختاری منطقه شمالی سوریه می تواند پشتوانه ای برای پ.ک.ک در  داخل ترکیه باشد که به شدت به بی ثباتی سیاسی و اقتصادی و امنیتی داخل ترکیه صدمه خواهد زد؛ به ویژه که در مرزها و درون ترکیه می تواند بر صندوق های انتخابات آتی به ضرر اردوغان و حزب حاکم تاثیر بگذارد. اما امروزه با گسترش تهدیدات لفظی مقامات ترکیه شاهد برقراری نشست های مشترکی از سوی مقامات دو کشور بوده ایم که بر حل و فصل آمیز بودن این مناقشه و مشارکت استراتژیک روابط خود تاکید می کنند در این راستا مهم ترین دیدار بین مقامات دو کشور را می توان به دیدار تیلرسون وزیر امور خارجه آمریکا با اردوغان اشاره کرد که بر سازنده بودن مذاکره تاکید شده است و هر دو بر حل و فصل مسئله به صورت دیپلماسی تاکید کرده اند. در این راستا رویترز در گزارشی مطرح کرد که دولت ترکیه به آمریکا پیشنهاد داده است تا یگان مدافع خلق از شرق رود فرات عقب نشینی کند و خواستار حضور نظامی مشترک دو کشور در منبیج شده است.

نویسنده: علیرضا علیپور


اشتراک گذاری
برچسب ها
خبرهای مرتبط
نظر شما
نام:
ایمیل:
نظر:
کد امنیتی:
نظر بینندگان