کد خبر: 131447
ف

چرا امام خمینی مخالف سازش با شاه بود؟

با شتاب گرفتن اقدامات ضد دینی شاه، به مرور زمان و به تدریج امام خمینی از اصلاح رژیم نا امید شد و کم کم به سمت رویارویی و مخالفت با کل سیستم پیش رفت و در سخنرانیهای خود عملا به شاه حمله می‌کرد و با زبان تهدید با او سخن ‌گفت.

چرا امام خمینی مخالف سازش با شاه بود؟
به گزارش تهران پرس؛ انقلاب اسلامی که از آن به عنوان آخرین انقلاب در قرن بیستم یاد می‌شود بدون شک رویداد سیاسی شگرفی است که منجر به فروپاشی و سرنگونی  پادشاهی چند هزار ساله در ایران شد. بدیهی است که در رخدادهای تاریخ‌ساز و بزرگ همچون انقلاب در یک کشور گروهها و احزاب مختلف با منش سیاسی متفاوت و گاه متضاد نقش دارند و انقلاب اسلامی در ایران نیز از این قاعده مستثنی نبود، البته لازم به ذکر است که همه گروهها و جریانهای درگیر در انقلاب اسلامی از یک وزن یکسان  در جامعه برخوردار نبودند  و حتی فراتر از آن برخی گروههای سیاسی تا اواخر پیروزی انقلاب اسلامی  موافق انقلاب نبوده و تنها در جریان پیروزی انقلاب، با رهبری امام (ره) همراه شدند.
 
بررسی جریانهای سیاسی درگیر انقلاب و شناخت دیدگاههای آنان کمک می‌کند تا به شناختی از میزان تاثیر این گروهها در پیروزی انقلاب دست یابیم.
در واقع در این نوشتار به دنبال جواب این سوال هستیم که گروههای مختلف سیاسی تا چه میزان در پیروزی انقلاب نقش داشته‌اند؟ آیا همه گروههای سیاسی درگیر در فضای سیاسی آن دوران به دنبال انقلاب بودند؟ و اگر اینگونه نبوده، چه گروههایی به‌دنبال حفظ ساختار نظام سابق حتی از راه میانجیگری و سازش بودند؟ نقش امام در رهبری گروههای مختلف سیاسی در اواخر عمر حکومت پهلوی چگونه بوده است؟
 
شکل گیری گروههای میانه‌رو سیاسی در دوره پهلوی دوم/ گروههای معتدل و نه انقلابی 
 
بررسی تاریخ پرفراز و نشیب حکوت پهلوی دوم نشان می‌دهد که برخی گروهها و جریانهای سیاسی مخالف حاکمیت، چندان به‌دنبال براندازی رژیم وقت و یا تغییر حکومت نبودند. در واقع این گروهها که بیشتر ادامه  جریانهای  فکری تجددخواهانه گذشته محسوب می‌شدند، دست به ایجاد تشکلهای سازمانی زدند که هدف آنها مبارزه با استبداد و گسترش احساسات ناسیونالیستی بود. گروههایی چون جبهه ملی جناحهایی از نهضت آزادی و به طور کلی میانه‌روها و گروه‌های ملی گرا از این مجموعه به حساب می‌آیند.1
 
این گروهها که پس از کودتای 28 مرداد به دلیل سرکوب توسط رژیم، به لحاظ ساختار سازمانی دچار ضعف شده بودند، دوباره اقدام به بازسازی سازمانی خود کردند و باوجود تجربه کودتای 28 مرداد بازهم سیاست خود را تاکید بر اجرای قانون اساسی مشروطه قراردادند2 و در همین راستا، اصلاحات دموکراتیک و ایجاد فضای باز سیاسی را دنبال می‌کردند.)نه تغییر حکومت و تشکیل یک حکومت اسلامی) به عبارت بهتر این گروهها به‌دنبال اصلاحات تدریجی در فضای سیاسی کشور بودند و از نظر فکری و ایدئولوژیکی با گروههای خواهان انقلاب و ایجاد حکومت جدید و اسلامی متفاوت بودند.
 
پس از سرکوب سال 42 فعالیت  گروههای میانه‌رو از جمله نهضت آزادی تا حدی رنگ‌وبوی اسلامی به خود گرفت و به گفته ابراهیم یزدی پس از تاسیس نهضت آزادی فعالیتهای سیاسی این گروهها هم وجهه اسلامی داشت و هم ملی.3 با این وجود این مسئله سبب نشد تا این جریانهای سیاسی به دنبال تشکیل حکومت اسلامی و یا تغییر حکومت باشند. درواقع این گروهها رویه قبلی خود را ادامه دادند و همچنان به دنبال اجرای قانون اساسی و برقراری دولتی دموکراتیک در ایران بودند و تمام سعی خود را انجام می‌دادند تا فعالیتشان از حدود قانون اساسی خارج نشود.
 
در همین راستا گروههای میانه‌رو تا اواخر حکومت پهلوی فعالیت و درگیری علنی با حکومت نداشتند و همانطور که اشاره کردیم تنها به انتقاد از عملکرد حکومت بسنده می‌کردند و بیشتر به دنبال آن بودند تا شاه را موظف به اجرای قانون اساسی کنند. این موارد به خوبی در نامه ای که سنجابی، فروهر و بختیار در تابستان 1356 به شاه نوشتند مشهود است. آنها در این نامه خواستار این بودند  تا شاه به اصول قانون اساسی پایبند باشد:
 
«این همه ناهنجاریها در وضع زندگی را ناگزیر باید مربوط به طرز مدیریت مملکت دانست. مدیریتی که برخلاف نص صریح قانون اساسی و اعلامیه‌ جهانی حقوق بشر جنبه‌ فردی و استبدادی در آرایش نظام شاهنشاهی پیدا کرده است؛ درحالی‌که نظام شاهنشاهی خود برداشتی کلی از نهاد اجتماعی حکومت در پهنه‌ تاریخ ایران است که با انقلاب مشروطیت تعریف قانونی گردیده است.»4
 
خواسته این گروهها باحرکت گام‌به‌گام حتی زمانی هم که تب انقلابی در اوج بود ادامه یافت. بدین ترتیب درست در زمانی که امام(ره) در پاریس رهبری انقلاب را در دست داشتند و روز به روز در داخل کشور زبانه‌های انقلاب شعله ور می‌شد و شاه به آخر خط رسیده بود، برخی از افراد همین گروههای میانه‌رو به دیدار امام(ره) می‌رفتند و خواستار آن بودند که با توجه به این که رژیم شاه تضعیف شده  و با ایجاد فضای باز سیاسی و فعالیت کردن در حیطه قانون اساسی، شرایط مطلوب ایجاد شده است،هدف مبارزه به احیای مشروطیت محدود شود.
 
مهدی بازرگان معتقد بود، بهتر است جهت مبارزه انقلاب ایران به سمت استبداد باشد و نهادهای سابق حفظ شود.پس از آن شخصیتهای دیگری نیز در دیدار با امام(ره) به‌دنبال میانجیگری و سازش بودند. شاید یکی از مهمترین شخصیتهای مهم سیاسی که سعی داشت در دیدار با امام(ره) نقش میانجی را ایفا کند، سید جلال‌الدین تهرانی بود. وی به عنوان رئیس شورای سلطنتی انتخاب شدکه در آخرین روزهای عمر رژیم پهلوی برای حفظ حکومت شکل گرفت. سید جلال‌الدین تهرانی برای ملاقات با امام خمینی وارد پاریس شد اما امام(ره) شرط استعفا از ریاست شورای سلطنت را برای دیدار و مذاکره با وی اعلام کرد. تهرانی هم با این امر موافقت نمود و استعفا داد و با این کار و قاطعیت امام(ره) ضربه مهلک دیگری به رژیم پهلوی وارد شد.
 
رهبری قاطع امام خمینی(ره)  و سازش‌ناپذیری گروههای انقلابی 
 
در مقابل گروههای میانه‌رو، گروههای انقلابی و مذهبی به رهبری امام خمینی(ره) وجود داشتند که در زمان اوج گیری انقلاب حاضر به سازش با رژیم پهلوی نبودند. این در حالی است که امام خمینی به عنوان رهبر انقلاب اسلامی در ابتدای فعالیت سیاسی خود خواهان انقلاب نبود و در نخستین سالهای مبارزه تلاش می‌کرد تا شاه را مجاب به رعایت قانون کند و در سیاستهای خود به اسلام توجه داشته باشد. این امر در اندیشه امام خمینی به خوبی دیده می‌شود.
 
امام(ره) در ابتدا به‌دنبال سروسامان دادن هویت دینی جامعه بود و معتقد بود حکومت باید شرایط اجرای شرع و اسلام را در جامعه فراهم کند. ایشان برای تحقق این امر، سازو کاری اصلاح‌طلبانه در پیش گرفتند و از متمم قانون اساسی مشروطه که نظارت هیاتی از علما بر قوانین مجلس را مصوب کردهبود، حمایت نمودند. امام(ره) در نوشته‌های خود در این راستا تاکید داشت:«شما فقط یک مادة قانون مشروطه را عملی کنید که هر قانونی که بر خلاف قانون شرع باشد قانونیت ندارد تا تمام افراد این مملکت با هم هماواز شوند و وضع کشور به سرعت برق تغییر کند و با عملی شدن آن تمام این مشکلات اسف آور به تشکیلات نوین خردمندانه تبدیل شود و با تشریک مساعی همة تودة عارف و عامی، کشور رنگ و رویی پیدا کند که در جهان نظیر آن را پیدا نکنید.»5
 
امام(ره) برای اصلاح شیوه حکومت شاه، سخنرانیهای روشنگرانه و ارسال نامه به شاه را در دستور کار خود قرار داد و حتی زمانی که قانون جنجالی ایالتی و ولایتی تصویب شد امام به شاه هشدار داد که دست از مبارزه برنخواهد داشت تا این شیوه اصلاح شود. در واقع این اقدامات تلاشی بود برای زیر فشار قراردادن رژیم شاه برای عمل به قوانین شرع و اسلام.
 
با شتاب گرفتن اقدامات ضد دینی شاه، به مرور زمان و به تدریج امام خمینی از اصلاح رژیم نا امید شد و کم کم به سمت رویارویی و مخالفت با کل سیستم پیش رفت و در سخنرانیهای خود عملا به شاه حمله می‌کرد و با زبان تهدید با او سخن ‌گفت.
 
درواقع این موضع‌گیریها نشان از آن داشت انقلابی‌گری در دستور کار امام(ره) قرار گرفته است و فشار رژیم شاه با زندانی کردن و تبعید هم نمی‌توانست در این تفکر امام اندک تعللی ایجاد کند. بدیهی است نفی اساس نظام شاهنشاهی (باتوجه به اصلاح ناپذیری حکومت شاه ) از یک سو و ترسیم یک نظام مطلوب جایگزین با توجه به معیارهای اسلامی از سوی دیگر سبب شد تا گروههای مختلف سیاسی و انقلابی گرد امام(ره) جمع شوند و امام خمینی(ره) با دوراندیشی مثال‌زدنی لزوم انقلاب سیاسی تمام عیار را پیش‌بینی کنند و اجازه قیام علیه حکومت وقت را صادر کنند، قیامی که با پاسخ آحاد ملت منجر به سرنگونی رژیم شاه شد.
 
دیدار آیت الله سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی با امام خمینی پس از آزادی در منزل شخصی ایشان
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1.یرواند آبراهامبان،ایران بین دو انقلاب (از مشروطه تا انقلاب اسلامی)، کاظم فیروزمند، حسن شمس‌آوری، محسن مدیر شانه‌چی، تهران، مرکز، 1381، ص 40-48.
 
2.همان، ص 422.
 
3.ماهنامه‌ی مهرنامه، سال چهارم، شماره‌ی 33، دی‌ماه 1392، ص 155.
 
4.حسین مسعودنیا، اصغر  سکر نوری،تجزیه‌وتحلیل نقش نهضت آزادی در تحولات سیاسی ایران، از تشکیل شورای انقلاب اسلامی (22 دی 1357) تا استعفای بازرگان (14 آبان 1358)، نشریه‌ی پژوهش‌های سیاسی، شماره‌ی 2، پاییز 1390.
 
5.امام خمینی در کشف الاسرار به نقل از:
 
http://jamejamonline.ir/Shared/NewsPrint/1518595895515965620
 
منبع: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

پخش زنده اخبار

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • درگذشت داور قدیمی دربی پایتخت
  • در حوزه موشکی و پهپادی در لبه تکنولوژی قرار داریم
  • هواداران میلان اشک دوناروما را درآوردند + تصاویر
  • حاجی بابایی: بودجه ۹۷ یارانه بگیران را قلع و قمع و فقرا را نابود می کند
  • درخواست عربستان از اسرائیل برای اشغال قدس
  • واکنش نتانیاهو به بیانیه پایانی کنفرانس استانبول
  • ابراز انزجار مجری قرعه‌کشی جام جهانی ۲۰۱۸ از حرکت «تهوع‌آور» صهیونیست‌ها+ تصاویر
  • پیروزی یمن نزدیک است
  • افت شدید نرخ یورو و ۹ تومانی نرخ دلار
  • تمایل چین برای افزایش حجم روابط با ایران
  • حکم انتصاب وزیر نیرو برای مدیر عامل جدید
  • دومین کنگره سراسری حزب همبستگی
  • حکمرانی ترامپ برای آمریکا فاجعه است
  • کاهش ارزش دلار در بازارهای جهانی
  • واردات بی‌رویه از طریق نظام تعرفه کنترل می‌شود
  • کاهش 40 درصدی بودجه عمرانی کشور در سال 97
  • جسد آخرین کوهنورد مفقود‌شده در اشترانکوه پیدا شد
  • اعتراف صهیونیست‌ها به صداقت سیدحسن نصرالله
  • ورود۱۰هزار آریو و برلیانس تاکسی
  • عرضه سراتو با تخفیف ۸ میلیون تومانی+عکس
  • استارت دنا پلاس توربو از شنبه
  • ترافیک در ورودی کلانشهر تهران
  • تشییع پیکر جانباختگان سانحه اردوی دانش آموزی
  • رونالدو بهترین گلزن تاریخ جام جهانی باشگاه‌ها شد
  • برخی وزرا در جریان تخلفات انتخاباتی احضار و ۱۴ مسئول محکوم شدند
  • برگزاری ۱۰۰ عنوان کارگاه آموزشی ویژه بانوان سرپرست خانوار
  • وضعیت اولویت‌های کشور در پاستور و بهارستان
  • تیر خلاص به بازار کاغذ
  • تهدید جدید برای تهران
  • افزایش صدور روادید انگلستان در تهران
  • محسن هاشمی: مدارس در تهران با یک طوفان شدید می‌ریزد
  • راه حل تأمین اجتماعی برای خروج از بحران
  • بانک سرمایه از صعود بازماند
  • جعفری: بعد خارجی انقلاب در حال گسترش در منطقه و جهان است
  • افزایش فرار مغزها
  • قطار تبریز- میانه- تهران می رسد اگر اعتبار بیاید
  • استقبال ایران از سرمایه‌گذاران ترکیه ای
  • برگزاری کارگروه مشاوره و جلسه هماهنگی خیمه های معرفت امامزادگان شمال غرب تهران
  • دو ویژگی کلیدی اثرگذار بر افزایش طول عمر
  • واکنش نتانیاهو به بیانیه سازمان همکاری اسلامی درباره قدس
  • کتاب های پیش دبستانی کودک را به کارهای تکراری مجبور می کنند
  • سیارک اسرارآمیز "سیگار برگی"
  • نمی‌توان تاریخ را سانسور کرد.
  • خشونت خانگی معضلی جدی در دنیای امروز است
  • اعدام بابک‌زنجانی
  • راهکار یک کارشناس برای کاهش قیمت مسکن
  • تاکید اسفنانی بر رویکرد پیشگیرانه در حوزه تعزیرات حکومتی
  • ۲۰۴ هزار نفر در کشور بیمه بیکاری می‌گیرند
  • از هر ۴ ازدواج یکی منجر به طلاق می شود
  • آمادگی مدیریت بحران تهران در برابر زلزله ۷ ریشتری ۱۵ درصد هم نیست
  • امحای «فقر شدید» در دستور کار دولت
  • اما و اگرهای افزایش سه برابری عوارض خروج از کشور
  • پوستر خودرو ؛ کشنده سنگین مان
  • صفحه اول روزنامه های صبح امروز
  • مدیر عامل زامیاد تغییر کرد
  • عکس: نشست نقش سازمان اینترپل در ناامن سازی جهان برای مجرمین
  • عکس: همایش «بحران مدیریت» و «مدیریت بحران»
  • تعاون برای جهش نیاز به تغییر دارد
  • هر صد یا صد و پنجاه سال تقریبا یک زلزله بزرگ در تهران آمده است
  • لغو عضویت سپنتا نیکنام عضو زرتشتی
  • خبری از باران نیست
  • آغاز فروش تخم‌مرغ دولتی
  • رسیدگی به مسئله دانشجویان ستاره‌دار
  • مهمترین اخبار مجلس در روز ۲۲ آذرماه
  • کنگره آمریکا برجام را به کاخ سفید پاس داد
  • دلالان مسکن مهر دستگیر شدند
  • حضور سربازان جدید تراکتورسازی در پادگان + عکس